Menü
Kişniş (Coriandrum sativum), maydanozgiller (Apiaceae) familyasından tek yıllık, tohumu baharat ve yağ hammaddesi olarak değerlendirilen aromatik bir kültür bitkisidir. Toprak isteği bakımından çok seçici olmayan, azot ihtiyacı görece düşük, hafif besleyici bir bitki olması onu ekim nöbeti programlarında değerli bir halka yapar. Kazık köküyle toprağın orta katmanlarını havalandırır ve kendisinden sonra gelecek bitki için elverişli bir yapı bırakır. Ancak kişnişin münavebede doğru konumlandırılması şarttır; çünkü aynı familyadan gelen havuç, kimyon, dereotu, rezene ve maydanoz ile ortak hastalık ve zararlıları paylaşır. Kişniş, baklagillerin topraktan bıraktığı azottan ve tahılların düzelttiği toprak yapısından iyi yararlanır. Ülkemizde çoğunlukla kurak ve yarı kurak bölgelerde ekilen bu bitkide, sağlıklı bir ekim nöbeti hem verimi artırır hem de toprak kaynaklı hastalık baskısını azaltır. Bu nedenle kişniş üretiminde tek ürün baskısından kaçınıp bilinçli bir münavebe kurmak, sürdürülebilir üretimin temelidir.
Kişnişte münavebe iki temel nedenle önemlidir. Birincisi hastalık ve zararlı yönetimidir. Kişniş; bakteriyel yaprak yanıklığı (Pseudomonas syringae), Ramularia coriandri, külleme ve Protomyces macrosporus kaynaklı sap gütü gibi etmenlerle karşılaşabilir. Bu etmenlerin birçoğu maydanozgiller familyasında ortaktır ve toprakta ya da bitki artıklarında kışlar. Aynı tarlaya arka arkaya kişniş veya akraba bitki ekmek, bu etmenlerin popülasyonunu biriktirerek verim ve tohum kalitesini düşürür. İkincisi toprak verimliliği ve besin dengesidir. Kişniş hafif besleyici olsa da tek düze ekim, belirli besin elementlerinin tek yönlü tüketilmesine ve yabancı ot florasının yerleşmesine yol açar. Farklı familyalardan bitkilerle kurulan bir nöbet, kök derinliği ve besin talebi farklılığı sayesinde toprağı dengeler. Ayrıca kişnişin kazık kökü sıkışmış toprağı gevşetir, baklagil öncülü ise azot bırakarak sonraki ürünlere katkı sağlar. Böylece münavebe hem kimyasal girdi ihtiyacını azaltır hem de sürdürülebilir verimi güvence altına alır.
Kişniş için en uygun öncül grup baklagillerdir (Fabaceae): nohut, mercimek, fasulye ve yem bezelyesi kök nodozitleriyle havadan azot bağlar ve toprakta kişnişin yararlanabileceği azotça zengin, yumuşak bir yapı bırakır. Hafif besleyici olan kişniş bu artık azotu değerlendirerek dengeli gelişir. İkinci uygun grup tahıllardır (Poaceae): buğday, arpa ve yulaf yoğun saçak köküyle toprak yapısını iyileştirir, yabancı ot baskısını kırar ve kişnişten çok farklı hastalık zinciri taşıdığı için hastalık köprüsü oluşturmaz. Kişnişten sonra ise yine tahıllar veya çapa bitkileri (ayçiçeği, patates, şeker pancarı, mısır) uygun seçimdir; bunlar farklı familyalardan geldiği için maydanozgiller hastalıklarını devam ettirmez ve kişnişin gevşettiği topraktan faydalanır. Kısacası baklagil ile tahıl arasına ya da baklagilden sonra yerleştirilen kişniş, familya çeşitliliği ve besin dengesi bakımından ideal bir konumda bulunur.
En kritik kural, kişnişi kendi familyası olan maydanozgillerden (Apiaceae) sonra ekmemektir. Havuç, kimyon, anason, rezene, dereotu, maydanoz ve kereviz ile kişniş ortak hastalık ve zararlıları paylaştığı için bunların ardından kişniş ekmek, bakteriyel yanıklık, Ramularia ve sap gütü gibi sorunları büyütür. Aynı şekilde kişnişi arka arkaya aynı tarlaya ekmek (monokültür) yasaktır; en az 3 yıl aynı parsele kişniş veya akraba bitki dönmemelidir. Drenajı bozuk, sık su tutan ve fazla azotlanmış tarlalardan kaçınılmalıdır, çünkü aşırı azot vejetatif gelişmeyi artırıp tohum bağlamayı ve yatmaya karşı dayanımı olumsuz etkiler. Yoğun geniş yapraklı yabancı ot bulaşığı olan tarlalar da uygun değildir; kişniş erken dönemde rekabette zayıftır. Ayrıca çok geç kaldırılan, toprağı geç boşaltan öncüllerden sonra kişnişin ekim zamanı kaçabileceği için bu tür ardışıklıklardan da kaçınılmalıdır.
Kuru ve yarı kurak koşullar için dört yıllık örnek plan: 1. Yıl baklagil (nohut veya mercimek) ekilir; toprağa azot kazandırır ve yabancı ot baskısını azaltır. 2. Yıl kışlık tahıl (buğday veya arpa) gelir; baklagilin bıraktığı azottan yararlanır, saçak köküyle toprak yapısını düzenler. 3. Yıl kişniş ekilir; hem baklagil azotunun kalıntısından hem de tahılın düzelttiği temiz ve yapısı iyi topraktan faydalanır, kazık köküyle alt katmanı gevşetir. 4. Yıl çapa bitkisi (ayçiçeği veya patates) yerleştirilir; farklı familyadan gelmesi hastalık zincirini kırar, sıra arası işlemeyle toprak temizlenir ve döngü yeniden baklagille başlar. Alternatif üç yıllık kısa döngü ise şöyle olabilir: 1. Yıl mercimek, 2. Yıl kişniş, 3. Yıl buğday. Her iki planda da kişniş kendi familyasından bitkilerle asla ardışık gelmez ve en az üç yılda bir aynı parsele döner.
Kişniş için en iyi öncüller baklagiller (nohut, mercimek, fasulye) ve tahıllardır (buğday, arpa). Baklagiller toprağa azot bırakarak hafif besleyici olan kişnişi besler, tahıllar ise toprak yapısını iyileştirip yabancı ot baskısını kırar. Baklagilden sonra ya da baklagil ile tahıl arasına ekilen kişniş en verimli sonucu verir.
Kişnişten sonra farklı familyadan bitkiler tercih edilmelidir. Buğday ve arpa gibi tahıllar ile ayçiçeği, patates, şeker pancarı ve mısır gibi çapa bitkileri uygundur. Bu bitkiler maydanozgiller hastalıklarını taşımaz ve kişnişin kazık köküyle gevşettiği topraktan yararlanır.
Aynı parsele en az 3 yılda bir dönülmesi önerilir. Bu süre içinde tarlaya kişniş veya havuç, kimyon, dereotu, maydanoz gibi akraba maydanozgiller de ekilmemelidir. Böylece toprakta ve bitki artıklarında kışlayan hastalık etmenlerinin birikmesi önlenir.
Hayır, önerilmez. Havuç, kimyon, anason, rezene, dereotu ve maydanoz kişniş ile aynı maydanozgiller familyasındandır ve bakteriyel yanıklık, Ramularia ile sap gütü gibi ortak hastalıkları paylaşır. Bu bitkilerden sonra kişniş ekmek hastalık baskısını ciddi ölçüde artırır.
Kişniş kazık köküyle toprağın orta katmanlarını gevşetip havalandırır ve kendisinden sonraki bitki için elverişli, yapısı iyi bir toprak bırakır. Hafif besleyici olması nedeniyle toprağı fazla yormaz; farklı köklenme derinliği sayesinde besin dengesine ve familya çeşitliliğine katkı sağlar.
Kaynak: TAGEM Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Tıbbi ve Aromatik Bitkiler. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel kişniş ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Kişniş Kişniş Ne Zaman Ekilir Kişniş Yetiştiriciliği Tüm Kişniş BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
