Menü
Kimyon (Cuminum cyminum), maydanozgiller (Apiaceae) familyasından, kurağa dayanıklı, kışlık ya da erken ilkbahar ekimiyle yetiştirilen bir tıbbi ve aromatik bitkidir. Türkiye'de başta İç Anadolu olmak üzere Konya, Eskişehir, Afyonkarahisar, Ankara ve Yozgat çevresinde yaygın olarak üretilir. Kök sistemi zayıf, gelişme süresi kısa ve toprak besin maddesine karşı hassas bir üründür. Aynı zamanda solgunluk (Fusarium) ve yanıklık (Alternaria) gibi topraktan ve tohumdan taşınan hastalıklara oldukça duyarlıdır. Bu nedenle kimyonda münavebe (ekim nöbeti), yalnızca verimi artıran değil, üretimin sürdürülebilirliğini belirleyen temel bir uygulamadır. Doğru kurulmuş bir ekim nöbeti hastalık etmenlerinin toprakta birikmesini engeller, yabancı ot baskısını azaltır ve toprağın besin dengesini korur. Özellikle kimyonun aynı tarlaya üst üste ekilmesi ya da akraba bitkilerin peş peşe getirilmesi, solgunluk kayıplarını ciddi biçimde artırır. Aşağıda kimyona uygun ön ve arka bitkiler, kaçınılması gereken durumlar ve örnek bir ekim nöbeti planı agronomik gerekçeleriyle açıklanmıştır.
Kimyonda münavebenin belirleyici olmasının başlıca nedeni, bitkinin topraktan ve tohumdan taşınan hastalıklara yüksek duyarlılığıdır. En önemli sorun, Fusarium oxysporum f. sp. cumini etmeninin yol açtığı solgunluk hastalığıdır. Bu mantar toprakta uzun yıllar canlı kalabildiği için kimyonun aynı tarlaya ya da akraba bitkilerin ardından ekilmesi, hastalık baskısını her yıl artırır ve tarlanın zamanla üretim dışı kalmasına yol açar. Alternaria yanıklığı da benzer biçimde bitki artıklarında barınır. Münavebe, konukçu bitki bulamayan bu etmenlerin topraktaki yoğunluğunu düşürür. İkinci neden besin dengesidir: kimyonun kök sistemi zayıf ve yüzeysel olduğu için toprağın üst katmanındaki besin ve nem rezervini hızla tüketir; farklı kök derinliğine sahip bitkilerle dönüşümlü ekim toprağı dengeler. Üçüncü olarak kimyon yabancı ota karşı rekabette zayıftır; sık çapalanan ya da kapatıcı ön bitkiler yabancı ot tohum bankasını azaltarak kimyon tarlasını temizler.
Kimyon için en uygun ön bitkiler baklagiller (Fabaceae) ve tahıllardır (Poaceae). Nohut, mercimek, fasulye ve yonca gibi baklagiller havanın azotunu toprağa bağlayarak kimyonun ihtiyaç duyduğu azotu bırakır; ayrıca bu bitkiler kimyonun solgunluk etmeniyle akraba olmadığından hastalık zincirini kırar. Buğday, arpa ve tritikale gibi kışlık tahıllar da mükemmel ön bitkidir: farklı hastalık grubuna sahip olmaları toprağı Fusarium açısından dinlendirir, sık kardeşlenmeleriyle yabancı otu baskılar ve sap artıkları toprak yapısını iyileştirir. İyi işlenmiş nadas ya da temiz bir çapa bitkisinden (şeker pancarı gibi) sonra ekim de tarlayı yabancı ottan arındırdığı için elverişlidir. Kimyondan sonra ise yine tahıl ya da baklagil getirilmesi uygundur; böylece maydanozgiller familyası araya en az üç yıl girmeden tekrar gelmez. Bu familya çeşitliliği hem besin dengesini korur hem de topraktaki hastalık etmenlerinin barınacağı konukçuyu ortadan kaldırır.
Kaçınılması gereken en kritik hata, kimyonu aynı tarlaya üst üste (arka arkaya) ekmektir; bu, solgunluk etmeninin toprakta katlanarak birikmesine ve birkaç yıl içinde tarlanın kullanılamaz hale gelmesine yol açar. Aynı şekilde kimyondan önce ya da hemen sonra maydanozgiller (Apiaceae) familyasından bitkiler getirilmemelidir. Kişniş, anason, rezene, dereotu, havuç, maydanoz ve kereviz bu familyadandır ve kimyonla aynı hastalık ve zararlılara konukçuluk ettikleri için hastalık döngüsünü kesmez, tam tersine sürdürür. Solgunluk ya da yanıklık görülmüş tarlalara en az üç ila dört yıl kimyon veya akrabası ekilmemelidir. Ayrıca su tutan, drenajı bozuk ve taban suyu yüksek tarlalar kimyon için uygun değildir; bu koşullar Fusarium gelişimini hızlandırır. Aşırı azotlu gübreleme yapılan ya da taze ahır gübresi verilmiş tarlalar da vejetatif aksamı artırıp yatmaya ve hastalığa zemin hazırladığı için tercih edilmemelidir. Hastalıklı bitki artıkları tarlada bırakılmamalıdır.
Aşağıda İç Anadolu koşullarına uygun, kimyonu maydanozgiller familyasından uzak tutan 4 yıllık örnek bir ekim nöbeti verilmiştir: 1. Yıl: Baklagil (nohut ya da mercimek). Toprağa azot kazandırır, kimyonun akrabası değildir ve tarlayı dinlendirir. 2. Yıl: Kimyon. Baklagilin bıraktığı azot ve temiz tarladan yararlanır; hastalık baskısı düşüktür. 3. Yıl: Kışlık tahıl (buğday ya da arpa). Farklı hastalık grubu sayesinde toprağı Fusarium açısından temizler, sap artığıyla yapıyı iyileştirir. 4. Yıl: İkinci baklagil (fasulye) veya iyi işlenmiş nadas. Yabancı ot bankasını azaltır ve besin dengesini yeniler. Bu döngüde kimyon dört yılda bir kez aynı tarlaya gelir ve arasına hiçbir maydanozgil girmez. Böylece solgunluk ve yanıklık etmenleri konukçusuz kalır. Daha güvenli bir uygulama için kimyon aralığı 4 yıla, hastalık görülmüş tarlalarda 5 yıla çıkarılabilir.
Kimyon en iyi baklagiller (nohut, mercimek, fasulye, yonca) ve kışlık tahıllardan (buğday, arpa) sonra ekilir. Baklagiller toprağa azot bağlayarak besin sağlar, tahıllar ise farklı hastalık grubuyla toprağı solgunluk etmeni açısından temizler. Her ikisi de kimyonun akrabası olmadığı için hastalık zincirini kırar. İyi işlenmiş nadas ya da çapa bitkisinden sonra ekim de uygundur.
Maydanozgiller (Apiaceae) familyasından bitkiler kimyondan önce ya da hemen sonra ekilmemelidir. Kişniş, anason, rezene, dereotu, havuç, maydanoz ve kereviz aynı familyadandır ve kimyonla ortak hastalık ve zararlılara konukçuluk ederek solgunluk döngüsünü sürdürür. Bu bitkiler arasına en az üç yıl mesafe konulmalıdır.
Kimyon aynı tarlaya en az üç, tercihen dört yılda bir ekilmelidir. Solgunluk (Fusarium) veya yanıklık (Alternaria) görülmüş tarlalarda bu süre dört ila beş yıla çıkarılmalıdır. Kısa aralıklarla ya da üst üste ekim, toprakta hastalık etmenlerinin birikmesine ve verimin ciddi biçimde düşmesine yol açar.
Baklagiller havanın azotunu toprağa bağlar ve kimyonun ihtiyaç duyduğu besini bırakır. Ayrıca farklı bir familyadan oldukları için kimyonun solgunluk etmenine konukçuluk etmez, hastalık döngüsünü kırar. Baklagilden sonra kimyon ekmek hem verimi artırır hem de aşırı azotlu gübreleme ihtiyacını azaltır.
Solgunluk (Fusarium) görülmüş bir tarlaya kimyon en az dört ila beş yıl ekilmemelidir çünkü bu etmen toprakta uzun süre canlı kalır. Bu süre boyunca tahıl ve baklagil gibi konukçu olmayan bitkilerle münavebe yapılmalı, hastalıklı bitki artıkları tarladan uzaklaştırılmalı ve drenajı bozuk tarlalardan kaçınılmalıdır.
Kaynak: TAGEM (Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü) Tıbbi ve Aromatik Bitkiler Araştırmaları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel kimyon ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Kimyon Kimyon Ne Zaman Ekilir Kimyon Yetiştiriciliği Tüm Kimyon BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
