Menü
Keten (Linum usitatissimum), Linaceae familyasından, hem lif hem de yağ (keten tohumu) amacıyla yetiştirilen tek yıllık bir tarla bitkisidir. Derin kazık köke ve nispeten kısa bir vejetasyon dönemine sahip olması, onu münavebe sistemleri içinde değerli bir ara ürün yapar. Ancak keten, aynı tarlaya sık aralıklarla ekildiğinde verimi hızla düşen, toprak kaynaklı hastalıklara ve yorgunluğa çok duyarlı bir bitkidir. Bu nedenle ekim nöbeti planlaması, ketende yüksek ve istikrarlı verim için gübreleme kadar belirleyicidir. Ketenin köklerinin bıraktığı özel kök salgıları ve familyaya özgü patojen birikimi, üst üste ekimde ciddi sorun yaratır. Doğru önbitki seçimi hem toprağın azot ve nem durumunu düzenler hem de yabancı ot baskısını azaltır. Bu içerikte ketenin münavebedeki yeri, uygun ve kaçınılması gereken önbitkiler ile örnek bir dört yıllık plan agronomik gerekçeleriyle ele alınmaktadır.
Ketende münavebenin en kritik nedeni "keten yorgunluğu" olarak bilinen olgudur. Keten aynı tarlaya kısa aralıklarla ekildiğinde Fusarium oxysporum f.sp. lini (keten solgunluğu) ve Pythium gibi toprak kaynaklı fungal patojenler ile keten nematodları toprakta birikerek verimi ciddi biçimde düşürür. Bu patojenler toprakta yıllarca canlı kalabildiği için, bir kez bulaştığında etkisini uzun süre sürdürür. İkinci önemli neden besin dengesidir. Keten toprağın üst katmanındaki besin maddelerini ve nemi yoğun kullanır; ardışık ekimlerde toprak tek yönlü olarak yorulur. Ayrıca ketenin gelişimi yavaş ve rekabet gücü zayıf olduğu için tarla yabancı ot baskısına açıktır. Uygun bir münavebe, hastalık ve nematod döngüsünü kırar, farklı kök derinliklerine sahip bitkilerle toprak katmanlarını dengeli kullanır ve baklagillerle azot durumunu iyileştirir. Böylece hem toprak sağlığı korunur hem de sonraki keten ekiminde solgunluk riski belirgin şekilde azalır.
Keten için en uygun önbitkiler, tarlayı temiz ve besince dengeli bırakan gruplardır. Baklagiller (mercimek, nohut, fasulye, yonca, fiğ) havadan azot bağladıkları için ketene iyi bir azot temeli hazırlar; ancak ketende aşırı azot yatmaya yol açtığından, baklagilden sonra ölçülü gübreleme yapılmalıdır. Hububat (buğday, arpa, yulaf) çok iyi bir önbitkidir: farklı hastalık grubuna sahip olduğu için keten patojenlerini beslemez, sap artığı toprak yapısını düzeltir ve genelde tarlayı temiz bırakır. Çapa bitkileri ve kök bitkileri (patates, şeker pancarı, ayçiçeği) toprağı gevşeterek ketenin kazık kökünün rahat gelişmesini sağlar ve çapalama sayesinde yabancı ot tohum bankasını azaltır. Ketenden sonra ise hububat çok uygundur; keten erken hasat edildiği için tarla sonbahar tahılına zamanında hazırlanır. Bu bitkilerin ortak avantajı, Linaceae familyasıyla hastalık ve zararlı paylaşmamaları ve ketenin ihtiyaç duyduğu temiz, dengeli toprak koşulunu oluşturmalarıdır.
Ketende kaçınılması gereken en önemli hata, keteni aynı tarlaya keten veya diğer Linaceae bitkilerinden hemen sonra ekmektir. Fusarium solgunluğu, Pythium ve keten nematodu birikimi nedeniyle aynı tarlaya en az beş, tercihen altı ila yedi yıl keten ekilmemelidir; solgunluk görülen tarlalarda bu süre daha da uzatılmalıdır. İkinci olarak, çok yüksek azot bırakan veya taze ahır gübresi uygulanmış tarlalardan hemen sonra keten ekiminden kaçınılmalıdır; aşırı azot bitkiyi yatırır, lif kalitesini ve tohum verimini düşürür. Yabancı ot baskısı yüksek, geç hasat edilen ve tarlayı kirli bırakan önbitkilerden sonra keten ekmek de risklidir, çünkü keten yabancı otla rekabette zayıftır. Ayrıca ketenle benzer toprak kaynaklı hastalıklara duyarlı ürünlerin sık dönüşümünden kaçınmak, patojen baskısını düşük tutar. Kısacası ardışık keten, aşırı azotlu koşullar ve otlanmış tarlalar ketende verim ve kaliteyi en çok tehdit eden münavebe hatalarıdır.
Aşağıda ketenin toprak yorgunluğunu ve solgunluk riskini azaltacak dört yıllık örnek bir ekim nöbeti planı verilmiştir: Yıl 1: Baklagil (mercimek veya fiğ). Toprağa azot kazandırır, tarlayı erken boşaltır ve keten için dengeli bir zemin hazırlar. Yıl 2: Keten. Baklagilin bıraktığı iyi yapılı ve nispeten temiz toprakta ekilir; azotlu gübre ölçülü tutularak yatma önlenir. Yıl 3: Hububat (buğday veya arpa). Keten hastalıklarını beslemez, sap artığıyla toprak yapısını iyileştirir ve yabancı ot döngüsünü kırar. Yıl 4: Çapa/kök bitkisi (patates, şeker pancarı veya ayçiçeği). Çapalama ile yabancı ot tohum bankası azaltılır, toprak gevşetilir. Beşinci yılda döngü yeniden baklagille başlar. Bu planda keten aynı tarlaya ancak dört yıl sonra döner; solgunluk baskısı yüksek bölgelerde araya ek bir hububat yılı eklenerek dönüş süresi altı yıla çıkarılabilir.
Keten en iyi baklagillerden (mercimek, fiğ, nohut, yonca) veya hububattan (buğday, arpa) sonra ekilir. Baklagiller toprağa azot kazandırır ve tarlayı erken boşaltır; hububat ise keten hastalıklarını beslemediği için tarlayı temiz ve dengeli bırakır. Çapa bitkilerinden (patates, şeker pancarı) sonra da toprak gevşek ve yabancı ottan arınmış olduğu için keten iyi gelişir.
Keten üst üste ekilmemelidir. Fusarium solgunluğu, Pythium ve keten nematodu birikimi nedeniyle aynı tarlaya en az beş, tercihen altı ila yedi yıl keten ekilmemesi gerekir. Solgunluk görülmüş tarlalarda dönüş süresi daha da uzatılmalıdır.
Keten yorgunluğu, ketenin sık ekimiyle toprakta Fusarium oxysporum f.sp. lini, Pythium ve nematod gibi toprak kaynaklı etmenlerin birikip verimi düşürmesidir. Uzun aralıklı münavebe, farklı familyalardan bitkilerin araya sokulması ve keteni beş yıldan sık aynı tarlaya ekmemek bu döngüyü kırarak yorgunluğu önler.
Ketenden sonra en uygun ürün hububattır (buğday, arpa). Keten erken hasat edildiği için tarla sonbahar tahılına zamanında hazırlanır ve hububat keten patojenlerini beslemediği için hastalık döngüsünü kırar. Baklagiller de toprağın azotunu tazelemek için iyi bir seçenektir.
Evet. Baklagiller toprakta yüksek azot bırakır ve keten aşırı azotta yatarak lif ve tohum kalitesini kaybeder. Bu nedenle baklagilden sonra keten ekilirken azotlu gübre ölçülü tutulmalı, toprak analizine göre hesaplanmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM). Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel keten ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Keten Keten Ne Zaman Ekilir Keten Yetiştiriciliği Tüm Keten BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
