Menü
Karpuz (Citrullus lanatus) kabakgiller (Cucurbitaceae) familyasından, sıcak iklim seven ve topraktan yüksek miktarda besin kaldıran bir yazlık sebzedir. Derin ve yaygın kök sistemi nedeniyle toprağın alt katmanlarındaki besin ve suyu yoğun kullanır, bu da aynı tarlaya üst üste ekildiğinde toprağı hızla yorar. Karpuz yetiştiriciliğinde münavebe (ekim nöbeti), sadece verimi korumak için değil, aynı zamanda topraktan taşınan Fusarium solgunluğu (Fusarium oxysporum f.sp. niveum), kök çürüklükleri ve nematod gibi kalıcı sorunları yönetmek için de belirleyicidir. Kabakgillerde bu etmenler toprakta yıllarca canlı kalabildiğinden, karpuzu her yıl aynı yere veya bir başka kabakgilin ardına ekmek hastalık baskısını katlar. Doğru kurgulanmış bir münavebe, toprağın organik maddesini ve yapısını iyileştirir, yabancı ot ve zararlı döngüsünü kırar ve girdi maliyetini düşürür. Bu nedenle karpuz, tek yıllık değil çok yıllık bir rotasyon planı içinde ele alınmalıdır.
Karpuzda münavebenin önemi büyük ölçüde toprak kaynaklı hastalıklardan gelir. Kabakgillere özgü Fusarium solgunluğunun etmeni toprakta uzun yıllar canlılığını koruyabildiğinden, karpuz veya diğer kabakgiller aynı tarlaya sık sık ekilirse hastalık baskısı her sezon artar ve verim ciddi düşer. Kök ve kök boğazı çürüklükleri ile kök ur nematodları da benzer şekilde monokültürde birikir. Ayrıca karpuz azot, potasyum ve fosforu yoğun kaldıran bir bitki olduğundan, art arda ekimde toprak besin dengesi bozulur ve gübre ihtiyacı sürekli yükselir. Münavebe bu döngüleri kırar: farklı familyadan ürünler hastalık ve zararlıların konukçusunu ortadan kaldırır, baklagiller toprağa azot kazandırır, tahıllar bol kök artığıyla organik madde ve toprak yapısını iyileştirir. Sonuçta hem hastalık riski hem de girdi maliyeti düşerken toprak verimliliği sürdürülebilir kalır. Uzman kaynaklar kabakgillerin aynı alana en az 3 ila 4 yıl, hastalık geçmişi olan tarlalarda daha uzun aralıklarla dönmesini önerir.
Karpuz için en uygun ön bitkiler farklı familyalardan seçilmelidir. Baklagiller (Fabaceae) grubu, yani fasulye, bezelye, mercimek, nohut, fiğ ve yonca, kök nodüllerindeki bakterilerle havadan azot bağlayıp toprakta bıraktığından karpuzun yüksek azot ihtiyacını karşılamak için idealdir; baklagil sonrası karpuz genelde daha güçlü gelişir. Tahıllar (Poaceae), örneğin buğday, arpa ve mısır, bol kök ve sap artığıyla organik maddeyi artırır, toprak yapısını iyileştirir ve kabakgil hastalıklarına konukçuluk etmediği için hastalık döngüsünü kırar. Bu nedenle tahıl veya baklagil ardına karpuz ekmek klasik ve güvenli bir tercihtir. Turpgiller (Brassicaceae), yani lahana, brokoli, turp ve hardal, biyofumigasyon etkisiyle bazı toprak patojenlerini ve nematodları baskılamaya yardımcı olabilir. Karpuzdan sonra ise toprağı dinlendirip besin dengesini onaracak baklagiller veya derin kök yapmayan tahıllar tercih edilmelidir. Ana ilke, karpuzun önüne ve arkasına kabakgil dışı, tercihen azot kazandıran veya toprağı temizleyen familyaları yerleştirmektir.
Karpuzdan önce veya hemen sonra aynı familyadan, yani kabakgillerden (Cucurbitaceae) ürün ekmekten kaçınılmalıdır. Kavun, hıyar (salatalık), kabak, sakız kabağı ve bal kabağı karpuzla aynı hastalık ve zararlıları paylaştığından, bunları art arda ekmek Fusarium solgunluğu, külleme, kök çürüklüğü ve nematod baskısını hızla artırır. Aynı şekilde karpuzu üst üste aynı tarlaya (monokültür) ekmek en riskli uygulamadır ve toprak yorgunluğuna yol açar. Toprak kaynaklı hastalık geçmişi olan tarlalarda kabakgil dönüş aralığı 3 ila 4 yılın altına indirilmemeli, ağır bulaşık tarlalarda daha da uzun tutulmalıdır. Drenajı zayıf, su tutan ve taban suyu yüksek parsellerde karpuz kök çürüklüklerine çok duyarlı olduğundan bu alanlardan kaçınılmalıdır. Ayrıca çok fazla taze ahır gübresiyle aşırı azotlu başlangıç, sürgün ve yaprağı meyve aleyhine kamçılayıp hastalığa duyarlılığı artırabileceğinden dengeli beslemeye dikkat edilmelidir.
Karpuz içeren 4 yıllık örnek bir ekim nöbeti planı şöyle kurulabilir: 1. Yıl baklagil (örneğin fasulye veya nohut) ile toprağa azot kazandırılır ve yapı iyileştirilir. 2. Yıl bu azotu değerlendirecek şekilde karpuz ekilir; baklagil sonrası toprak karpuzun yüksek besin talebini karşılar. 3. Yıl tahıl (buğday veya arpa) getirilerek toprak dinlendirilir, bol kök artığıyla organik madde artırılır ve kabakgil hastalık döngüsü kırılır. 4. Yıl turpgiller (lahana, brokoli) veya ikinci bir baklagil ile devam edilerek nematod ve patojen baskısı düşürülür. Beşinci yıl döngü yeniden baklagil ile başlar ve karpuz yine ancak dört yıl sonra aynı parsele döner. Böylece kabakgil dönüş aralığı en az 3 ila 4 yıl korunmuş olur. Alternatif olarak yeşil gübre bitkisi (fiğ veya macar fiği) bir sezon araya sokularak toprak sağlığı daha da güçlendirilebilir.
Karpuz en iyi baklagiller (fasulye, bezelye, nohut, fiğ, yonca) veya tahıllar (buğday, arpa, mısır) gibi kabakgil dışı bitkilerden sonra ekilir. Baklagiller toprağa azot bıraktığından karpuzun yüksek besin ihtiyacını karşılar; tahıllar ise organik madde ekleyip hastalık döngüsünü kırar. Karpuz, kavun, hıyar, kabak gibi diğer kabakgillerden sonra ekilmemelidir.
Karpuzdan sonra toprağı besin yönünden onaracak ve farklı familyadan olan ürünler tercih edilmelidir. Baklagiller azot kazandırdığı için idealdir; tahıllar toprak yapısını düzeltir; turpgiller (lahana, brokoli, turp) bazı toprak patojenlerini baskılamaya yardımcı olabilir. Karpuzun ardına kesinlikle başka bir kabakgil ekilmemelidir.
Toprak kaynaklı Fusarium solgunluğu ve nematod gibi etmenler toprakta uzun süre canlı kaldığından, karpuzun aynı tarlaya en az 3 ila 4 yılda bir dönmesi önerilir. Hastalık geçmişi ağır olan tarlalarda bu aralık daha da uzun tutulmalıdır.
Kavun, salatalık, kabak ve karpuz aynı kabakgiller familyasındandır ve ortak hastalık ile zararlıları paylaşır. Bu ürünleri art arda ekmek Fusarium solgunluğu, külleme, kök çürüklüğü ve nematod baskısını hızla artırır, verimi düşürür. Bu yüzden karpuz kabakgil olmayan bir ön bitkiden sonra ekilmelidir.
Evet. Fiğ, macar fiği veya bakla gibi baklagil yeşil gübre bitkileri münavebeye eklendiğinde toprağa azot ve organik madde kazandırır, toprak yapısını iyileştirir ve yabancı ot baskısını azaltır. Bu bitkilerin çiçeklenme döneminde toprağa karıştırılması karpuz öncesi toprak sağlığını güçlendirir.
Kaynak: TAGEM Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü, Karpuz Yetiştiriciliği. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel karpuz ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Karpuz Karpuz Ne Zaman Ekilir Karpuz Yetiştiriciliği Tüm Karpuz BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
