Menü
Havuç (Daucus carota), maydanozgiller (Apiaceae) familyasından, kökünde depolayarak gelişen serin iklim sebzesidir. Toprağın fiziksel yapısına ve önceki üründen kalan besin dengesine oldukça duyarlı olduğu için ekim nöbeti (münavebe) planı havuçta doğrudan verimi ve kök kalitesini belirler. Havuç, gevşek, derin işlenmiş, taşsız ve iyi drene topraklarda düzgün kök verir; taze ahırla gübrelenmiş ya da aşırı azotlu topraklarda ise kökler çatallanır ve dallanır. Bu nedenle havuçtan önce gelen ürünün ne olduğu büyük önem taşır. Aynı tarlaya üst üste havuç ya da akraba türlerin ekilmesi, toprakta kök-ur nematodu, Sclerotinia ve Alternaria gibi etmenlerin birikmesine yol açar. Doğru kurgulanmış bir münavebe hem toprak sağlığını korur hem de ilaç ve gübre ihtiyacını azaltır. Bu rehberde havucun hangi üründen sonra ekilmesi gerektiğini, uygun ve sakıncalı ön bitkileri ve örnek bir çok yıllık planı bulacaksınız.
Havuçta münavebe iki temel sorunu çözdüğü için kritiktir. Birincisi hastalık ve zararlı baskısıdır: havuç ile aynı familyadaki (maydanoz, kereviz, dereotu, rezene, anason) türler ortak hastalık ve zararlılara sahiptir. Havuç sineği (Psila rosae), Alternaria ve Sclerotinia gibi etmenler toprakta ve bitki artıklarında kışlar; akraba türlerin ya da havucun peş peşe ekilmesi bu populasyonu her yıl besleyerek kalıcı hale getirir. İkincisi toprak besin ve yapı dengesidir. Havuç taze ahır gübresine ve yüksek azota kök çatallanması ile tepki verir; bu yüzden bol gübre isteyen bir üründen hemen sonra değil, o gübreyi tüketmiş bir üründen sonra gelmesi tercih edilir. Ayrıca havuç derin kazık kök yaptığından, sıkışmış toprakta düzgün gelişemez. Kök-ur nematodu (Meloidogyne) havuçta ciddi deformasyona yol açar ve konukçu olmayan bitkilerle araya giren nöbet bu nematodun yoğunluğunu düşürür. Bu yüzden en az 3 yıllık bir dönüşle havuca aynı parselde geri dönmek esastır.
Havuç için en uygun ön bitkiler, farklı familyalardan ve toprağı temiz bırakan türlerdir. Baklagiller (fasulye, bezelye, mercimek, fiğ) toprağı azotça zenginleştirir ve yapısını iyileştirir; ancak havuç aşırı azottan çatallanacağı için baklagilden sonra bir yıl ya da tahıl arası bırakmak veya azotu tüketen bir üründen sonra havuca geçmek daha güvenlidir. Tahıllar (buğday, arpa, yulaf) mükemmel ön bitkidir: farklı familyadan olmaları hastalık zincirini kırar, sap artıkları toprak organik maddesini artırır ve havuç zararlılarına konukçuluk etmezler. Soğangiller (soğan, sarımsak, pırasa) havuç ile ortak toprak hastalığı taşımadıkları ve havuç sineğini caydırıcı etkileri bilindiği için hem ön hem ardıl bitki olarak uygundur. Turpgiller (lahana, karnabahar, brokoli) ve marul, ıspanak gibi yaprak sebzeler de farklı familya oldukları için havuç öncesi ya da sonrası dönüşe rahatça girer. Havuçtan sonra ise toprağı dinlendirmek için tahıl ya da bir baklagil yeşil gübre bitkisi çok iyi sonuç verir.
En önemli kural, havuçtan önce ya da sonra kendi familyasından (Apiaceae) ürün ekmemektir. Maydanoz, kereviz, dereotu, rezene, anason, kişniş ve kimyon havuç ile aynı hastalık ve zararlıları paylaşır; bunları arka arkaya ekmek havuç sineği, Alternaria yaprak yanıklığı ve Sclerotinia kök çürüklüğü baskısını katlar. İkinci olarak havucu aynı parsele üst üste (monokültür) ekmekten kaçınılmalıdır; en az 3, mümkünse 4 yıllık dönüş şarttır. Üçüncüsü, havuçtan hemen önce taze ahır gübresi verilmiş bir ürün ya da doğrudan taze gübreleme yapılmamalıdır; taze gübre ve fazla azot köklerin çatallanmasına, kıllanmasına ve dallanmasına neden olur. Ahır gübresi bir önceki ürüne verilmeli, havuç onun kalıntı besinini kullanmalıdır. Ayrıca kök-ur nematoduna duyarlı ürünlerin (patates, domates gibi) hemen ardından, nematod yoğunluğu yüksek tarlaya havuç koymak riskli olabilir; ağır, sıkışmış ve taşlı topraklardan da kök deformasyonu nedeniyle kaçınılmalıdır.
Aşağıda havucu merkeze alan 4 yıllık örnek bir ekim nöbeti planı verilmiştir. 1. Yıl: Baklagil (fasulye veya bezelye) ekilir; azot bağlar, toprağı gevşetir ve varsa ahır gübresi bu yıl uygulanır. 2. Yıl: Havuç ekilir; önceki baklagilin ve gübrenin kalıntı besinini kullanır, taze gübre verilmez, böylece kökler düzgün gelişir. 3. Yıl: Tahıl (buğday veya arpa) ekilir; farklı familya olduğu için havuç hastalık ve zararlı zinciri kırılır, toprak organik maddesi artar. 4. Yıl: Soğangiller (soğan veya sarımsak) ya da turpgil (lahana) ekilir; havuç sinesini caydırır ve toprağı temiz bırakır. Dördüncü yılın sonunda tekrar birinci yıla dönülerek döngü sürdürülür. Bu düzen havuca aynı parselde ancak 4 yılda bir geri dönme imkanı verir; nematod ve fungal etmen baskısını düşük tutar, gübre ihtiyacını dengeler.
Havuç en iyi tahıllardan (buğday, arpa, yulaf) ve soğangillerden (soğan, sarımsak) sonra ekilir; bunlar havuç ile aynı familyada olmadığı için hastalık zincirini kırar ve toprağı temiz bırakır. Baklagilden sonra da ekilebilir; ancak aşırı azot çatallanma yaptığı için taze gübreden ve fazla azottan kaçınmak gerekir. Havuçtan önce kesinlikle maydanoz, kereviz, dereotu gibi kendi familyasından ürün ekilmemelidir.
Havuçtan sonra farklı familyadan ürünler tercih edilir. Tahıllar toprağı dinlendirir ve organik madde ekler; baklagiller azot bağlayarak sonraki ürünü besler. Yaprak sebzeler, turpgiller ve soğangiller de uygundur. Havuçtan sonra kendi familyasından maydanoz, kereviz ve dereotu ekilmemelidir.
Havuç aynı parsele en az 3, tercihen 4 yılda bir gelmelidir. Peş peşe ekim, kök-ur nematodu, Sclerotinia ve Alternaria gibi toprak kaynaklı etmenlerin birikmesine ve verim kaybına yol açar. Araya farklı familyadan ürünler koymak bu baskıyı düşürür.
Havuca doğrudan taze ahır gübresi verilmemelidir. Taze gübre ve yüksek azot köklerin çatallanmasına, dallanmasına ve kıllanmasına neden olur. Ahır gübresi bir önceki ürüne uygulanmalı, havuç bu gübrenin toprakta kalan kalıntı besinini kullanmalıdır.
Havuç, aynı maydanozgiller familyasından maydanoz, kereviz, dereotu, rezene, anason, kişniş ve kimyon ile aynı dönüş içine yakın konmamalıdır. Bu türler havuç sineği ve fungal hastalıkları paylaştığı için baskıyı artırır. Ayrıca kök deformasyonu riski nedeniyle nematod yoğunluğu yüksek parseller de tercih edilmemelidir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Havuç Entegre Mücadele Teknik Talimatı. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel havuç ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Havuç Havuç Ne Zaman Ekilir Havuç Yetiştiriciliği Tüm Havuç BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
