Menü
Çörek otu (Nigella sativa), düğünçiçeğigiller (Ranunculaceae) familyasından, tohumu için yetiştirilen tek yıllık bir tıbbi ve baharat bitkisidir. Türkiye'de başta Konya, Afyonkarahisar, Isparta, Burdur ve Kütahya çevresinde, çoğunlukla kıraç ve orta verimli topraklarda yetiştirilir. Küçük tohumlu ve yavaş çıkışlı bir bitki olduğu için ekim yatağının temiz, yabancı ottan arınmış ve iyi ufalanmış olması başarının temel şartıdır. Bu nedenle çörek otu, münavebe (ekim nöbeti) planlaması içinde doğru sıraya oturtulduğunda hem verim hem de tohum kalitesi belirgin biçimde artar. Bitki köklerinin nispeten yüzeysel olması ve toprak kaynaklı fungal etmenlere karşı hassasiyeti, aynı tarlada üst üste ekimden kaçınmayı zorunlu kılar. İyi kurgulanmış bir münavebe; toprak yapısını, besin dengesini ve yabancı ot baskısını yönetmenin en düşük maliyetli yoludur. Aşağıda çörek otu için uygun öncül ve ardıl ürünler ile örnek bir rotasyon planı agronomik gerekçeleriyle açıklanmıştır.
Çörek otunda münavebe birkaç nedenle kritiktir. Birincisi hastalık döngüsüdür: bitki Fusarium ve Rhizoctonia gibi toprak kaynaklı kök çürüklüğü ve solgunluk etmenlerine, ayrıca Sclerotinia gibi geniş konaklı funguslara karşı hassastır. Aynı tarlaya üst üste ekim, bu patojenlerin toprakta birikmesine ve verim kaybına yol açar. İkincisi yabancı ot baskısıdır: çörek otu tohumu küçük ve çıkışı yavaş olduğundan erken dönemde yabancı otlarla rekabette zayıf kalır. Tahıl gibi tarlayı temiz bırakan bir öncül, yabancı ot tohum bankasını düşürerek çörek otuna avantaj sağlar. Üçüncüsü besin dengesidir: çörek otu azot, fosfor ve özellikle iyi bir yağ oluşumu için dengeli beslenme ister. Baklagiller köklerindeki bakterilerle havadan azot bağlayarak ardıl çörek otuna azotça zengin bir toprak bırakır. Böylece kimyasal gübre ihtiyacı azalır. Farklı kök derinliğine sahip bitkilerin ardışık ekimi, toprağın farklı katmanlarındaki besinlerin dengeli kullanımını ve toprak strüktürünün korunmasını da sağlar.
Çörek otu için en uygun öncül grup baklagillerdir. Nohut, mercimek, fasulye ve yem bezelyesi gibi baklagiller (Fabaceae) köklerindeki Rhizobium bakterileriyle havadan azot bağlar ve ardıllarına azotça zengin toprak bırakır; bu da çörek otunun tohum ve yağ oluşumunu destekler. Ayrıca baklagiller çörek otuyla ortak toprak patojeni paylaşmaz, bu da hastalık döngüsünü kırar. İkinci uygun grup tahıllardır. Buğday ve arpa (Poaceae, buğdaygiller) saçak kökleriyle toprak strüktürünü iyileştirir, hasat sonrası tarlayı görece temiz bırakır ve yabancı ot baskısını azaltır; çörek otundan farklı familyada olduğu için çörek otunun fungal etmenlerini beslemez. Nadas (dinlendirme) uygulanan yıldan sonra da çörek otu iyi sonuç verir; biriken nem ve azalan yabancı ot baskısı çıkışı kolaylaştırır. Çörek otundan sonra ise toprağı toparlayan ve azot ihtiyacını dışarıdan karşılayabilen tahıllar ya da yeniden azot bağlayan baklagiller iyi ardıllardır.
En temel kural, çörek otunu aynı tarlaya üst üste (arka arkaya) ekmemektir; bu, toprak kaynaklı Fusarium, Rhizoctonia ve kök çürüklüğü etmenlerinin birikmesine ve verimin hızla düşmesine yol açar. Aynı tarlaya çörek otunun tekrar gelmesi için en az 3-4 yıl beklenmelidir. Aynı familyadan (Ranunculaceae, düğünçiçeğigiller) bitkilerin ardışık ekiminden de kaçınılmalıdır, çünkü ortak hastalık ve zararlıları paylaşırlar. Ayrıca Sclerotinia (beyaz çürüklük) gibi geniş konaklı funguslara duyarlı olan ayçiçeği ve kolza (kanola) gibi bitkilerle yakın rotasyonda ekim, çörek otunda enfeksiyon baskısını artırabileceği için önerilmez. Yoğun yabancı ot bırakan ya da hasat sonrası tarlayı kirli bırakan ürünlerden hemen sonra çörek otu ekmek, küçük tohumlu ve yavaş çıkışlı bu bitkinin yabancı otlarla rekabette ezilmesine neden olur. Fazla azotlu kalıntı bırakan ve aşırı vejetatif gelişmeyi tetikleyen ön bitkilerden sonra da yatma ve tohum tutumunda düşüş görülebilir.
Aşağıda kıraç ve orta verimli koşullar için çörek otunu içeren örnek bir 4 yıllık münavebe planı verilmiştir. 1. Yıl: Baklagil (nohut veya mercimek). Havadan azot bağlar, tarlayı azotça zenginleştirir ve çörek otundan farklı hastalık grubuna sahiptir. 2. Yıl: Çörek otu. Baklagilin bıraktığı azotça zengin ve görece temiz toprakta iyi tohum ve yağ verimi verir. 3. Yıl: Tahıl (buğday veya arpa). Saçak köküyle toprak strüktürünü onarır, yabancı ot baskısını düşürür ve çörek otunun toprak patojenlerini beslemez. 4. Yıl: Nadas (dinlendirme) veya ikinci bir baklagil. Nem birikimi, yabancı ot bankasının azalması ve azot yenilenmesiyle döngü yeniden çörek otuna hazır hale gelir. Bu sıralama sayesinde çörek otu aynı tarlaya en az dört yılda bir gelir; hastalık döngüsü kırılır, besin dengesi korunur ve kimyasal girdi ihtiyacı düşer. Sulanabilen alanlarda 4. yıl nadas yerine yem bitkisi de değerlendirilebilir.
Çörek otu en iyi sonucu baklagillerden (nohut, mercimek, fasulye, yem bezelyesi) sonra verir. Baklagiller havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir, çörek otuyla ortak toprak hastalığı taşımaz ve tohum ile yağ oluşumunu destekler. Tahıl (buğday, arpa) sonrası ekim de uygundur, çünkü tahıl tarlayı temiz bırakır ve yabancı ot baskısını azaltır. Nadas yılından sonra da çörek otu iyi çıkış yapar.
Çörek otu aynı tarlaya en az 3-4 yılda bir gelecek şekilde planlanmalıdır. Daha sık tekrar, toprak kaynaklı Fusarium, Rhizoctonia ve kök çürüklüğü etmenlerinin birikmesine ve verim kaybına yol açar. Aradaki yıllarda baklagil ve tahıl ekimi bu döngüyü kırar.
Çörek otundan sonra tahıllar (buğday, arpa) iyi bir ardıldır; toprağı toparlar ve yabancı ot yönetimini kolaylaştırır. Toprağı yeniden azotça zenginleştirmek isteniyorsa nohut veya mercimek gibi baklagiller de tercih edilebilir. Aynı familyadan bitkilerden ve Sclerotinia hassasiyeti yüksek ayçiçeği ile kolzadan kaçınmak gerekir.
Yakın rotasyon önerilmez. Ayçiçeği ve kolza, çörek otunda da görülebilen Sclerotinia (beyaz çürüklük) gibi geniş konaklı funguslara duyarlıdır. Bunları çörek otuyla art arda veya çok yakın yıllarda ekmek, tarladaki fungal baskıyı artırarak çörek otunda hastalık riskini yükseltir. Aralarına tahıl ve baklagil yılları koymak gerekir.
Özellikle kıraç ve düşük yağışlı bölgelerde nadas faydalıdır. Dinlendirme yılında toprakta nem birikir, yabancı ot tohum bankası azalır ve besin dengesi düzelir. Bu koşul, küçük tohumlu ve yavaş çıkışlı çörek otunun daha güçlü çimlenmesini sağlar. Sulanabilen alanlarda nadas yerine baklagil veya yem bitkisi de kullanılabilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü (TAGEM), Geçit Kuşağı Tarımsal Araştırma Enstitüsü. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel çörek otu ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Çörek Otu Çörek Otu Ne Zaman Ekilir Çörek Otu Yetiştiriciliği Tüm Çörek Otu BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
