Menü
Börülce (Vigna unguiculata) baklagiller familyasından, sıcağa ve kurağa dayanıklı bir yazlık bakliyattır. Türkiye'de özellikle Ege, Akdeniz, Güneydoğu Anadolu ve Karadeniz kıyı kuşağında hem tane hem taze sebze olarak yetiştirilir. Kök nodüllerindeki Rhizobium bakterileriyle havadan azot bağlaması, börülceyi ekim nöbeti sistemlerinin değerli bir halkası yapar. Bu nedenle börülce genellikle azotu tüketen tahıllardan sonra ekilir ve kendisinden sonra gelen ürüne toprakta zenginleşmiş azot bırakır. Ancak börülcenin aynı tarlaya arka arkaya ekilmesi ya da diğer baklagillerle üst üste gelmesi, ortak toprak kaynaklı hastalıkların ve kök-ur nematodunun birikmesine yol açar. İyi kurgulanmış bir münavebe; toprak verimliliğini korur, yabancı ot baskısını azaltır ve hastalık döngüsünü kırar. Bu sayfada börülce için hangi ürünlerden sonra ekim yapılacağı, hangi bitkilerden kaçınılacağı ve örnek bir dört yıllık ekim nöbeti planı, Türkiye koşullarına göre olgusal olarak açıklanmaktadır.
Börülce üretiminde münavebe, hem toprak sağlığını hem de verimi doğrudan etkiler. Birincisi besin dengesi açısından önemlidir: börülce Rhizobium simbiyozuyla havadan azot bağladığı için toprağa azot bırakır, ancak fosfor ve potasyumu belirgin kullanır. Aynı tarlaya sürekli börülce ekilmesi bu elementlerin tek yönlü tükenmesine yol açar. İkincisi hastalık ve zararlı döngüsünü kırmaktır. Börülcede görülen Fusarium solgunluğu, kök çürüklüğü (Rhizoctonia, Macrophomina), kül hastalığı ve özellikle kök-ur nematodu (Meloidogyne spp.) toprakta ve bitki artıklarında barınır. Baklagiller arka arkaya ekildiğinde bu etmenlerin toprak popülasyonu katlanarak artar ve mücadelesi güçleşir. Konukçusu olmayan tahıl veya farklı familya ürünlerle araya girmek, bu patojenlerin canlılığını kaybetmesini sağlar. Üçüncüsü yabancı ot yönetimidir: börülce yaz döneminde yavaş kapanan bir örtü kurduğundan, farklı ekim zamanlı ürünlerle nöbetleşe yetiştirmek yabancı ot tohum bankasını zayıflatır. Ayrıca börülcenin toprağı gölgeleyen habitusu, kışlık tahıllardan sonra toprak neminin ve organik maddenin korunmasına katkı sağlar.
Börülce için en uygun ön bitkiler tahıllardır. Buğday, arpa, tritikale ve mısır gibi tahıllar toprak azotunu tükettiği için, bunlardan sonra ekilen börülce azot bağlama kapasitesiyle boşluğu doldurur; ayrıca tahıl anızı yabancı ot baskısını azaltıp toprak yapısını iyileştirir. Tahıllar börülcenin toprak kaynaklı hastalıklarına ve kök-ur nematoduna konukçuluk etmediğinden, hastalık döngüsünü de kırar. Börülceden sonra ise azot seven ürünler tercih edilmelidir: buğday, arpa, mısır gibi tahıllar ile lahana, pırasa gibi brassica sebzeleri börülcenin bıraktığı azottan yararlanır. Kök derinliği börülceden farklı olan bu ürünler, toprağın değişik katmanlarındaki besinleri kullanarak dengeli bir sömürü sağlar. Ayçiçeği ve pamuk gibi endüstri bitkileri de börülceden sonra iyi sonuç verir; çünkü farklı familyadan olup börülcenin patojenlerini taşımazlar. Genel ilke, baklagil olan börülceyi tahıl-endüstri-sebze halkalarıyla dönüşümlü kullanmaktır.
Börülcede kaçınılması gereken en temel hata, baklagilleri arka arkaya ekmektir. Börülceden önce veya hemen sonra fasulye, nohut, mercimek, bakla, bezelye, soya ve yer fıstığı gibi diğer baklagillerin ekilmesi doğru değildir; çünkü bunlar börülceyle ortak hastalık ve zararlıları paylaşır. Fusarium solgunluğu, kök çürüklükleri, kül hastalığı ve özellikle kök-ur nematodu (Meloidogyne) baklagiller arasında hızla birikerek verimi düşürür. Ayrıca börülcenin kendisinden sonra tekrar börülce ekmek (monokültür) toprakta nematod ve fungal etmen popülasyonunu tehlikeli seviyeye çıkarır; aynı tarlaya börülce en az üç yıl ara ile dönmelidir. Kök-ur nematoduna duyarlı domates, patlıcan, biber gibi bazı ürünlerin börülceyle yakın nöbette yer alması da nematod baskısını artırabileceğinden, bu durumda dayanıklı çeşit veya araya tahıl konulması önerilir. Simbiyotik azot bağlama nedeniyle börülce öncesi ağır azotlu gübreleme de gereksizdir ve nodül oluşumunu baskılar.
Türkiye sıcak iklim kuşağı için örnek dört yıllık ekim nöbeti planı: 1. Yıl: Kışlık buğday (tahıl) ekilir, hasat sonrası anız toprağa karıştırılır. 2. Yıl: Börülce (baklagil) ekilir; buğdayın tükettiği azotu bağlar ve toprağa organik madde bırakır. 3. Yıl: Mısır veya domates gibi azot seven bir ürün ekilir; börülcenin bıraktığı azottan yararlanır. 4. Yıl: Ayçiçeği veya arpa (endüstri bitkisi ya da tahıl) ile döngü tamamlanır; farklı kök yapısıyla toprak dengelenir. Beşinci yıl tekrar buğdayla başlanır. Bu planda börülce her dört yılda bir aynı tarlaya dönerek nematod ve fungal hastalık birikimi önlenir. Daha kısa üç yıllık uygulamada Buğday-Börülce-Mısır sırası da uygundur; ancak baklagil dönüş aralığının en az üç yıl tutulmasına dikkat edilmelidir.
Börülce en iyi verimi tahıllardan sonra verir. Buğday, arpa, tritikale ve mısır toprak azotunu tükettiğinden, bunlardan sonra ekilen börülce havadan azot bağlayarak toprağı zenginleştirir. Ayrıca tahıllar börülcenin toprak kaynaklı hastalıklarına ve kök-ur nematoduna konukçuluk etmediği için hastalık döngüsünü de kırar.
Börülceden sonra azot seven ürünler tercih edilmelidir. Buğday, arpa ve mısır gibi tahıllar börülcenin toprağa bıraktığı azottan doğrudan yararlanır. Lahana, pırasa gibi brassica sebzeleri ile ayçiçeği, pamuk gibi endüstri bitkileri de börülceden sonra iyi sonuç verir çünkü farklı familyadan olup aynı hastalıkları taşımazlar.
Hayır, önerilmez. Aynı tarlaya arka arkaya börülce ekmek kök-ur nematodu ile Fusarium ve kök çürüklüğü etmenlerinin toprakta birikmesine yol açar ve verim hızla düşer. Börülce aynı tarlaya en az üç yıl ara ile dönmeli, aradaki yıllarda tahıl veya farklı familya ürünler ekilmelidir.
Uygun değildir. Fasulye, nohut, mercimek ve bakla börülceyle aynı baklagiller familyasındandır ve ortak hastalık ile zararlıları paylaşır. Bir baklagilden hemen sonra börülce ekmek Fusarium, kök çürüklüğü ve kök-ur nematodu baskısını artırır. Araya en az bir yıl tahıl konulması gerekir.
Börülce Rhizobium bakterileriyle havadan azot bağladığından yüksek azotlu gübreye ihtiyaç duymaz; aşırı azot nodül oluşumunu baskılar. Ancak fosfor ve potasyum ile toprak analizine göre gerekli mikro elementler verilmelidir. Nodül oluşumunu desteklemek için ilk ekimde uygun Rhizobium aşılaması faydalı olur.
Kaynak: TAGEM ve Ege Tarımsal Araştırma Enstitüsü yemeklik dane baklagiller ekim nöbeti çalışmaları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel börülce ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Börülce Börülce Ne Zaman Ekilir Börülce Yetiştiriciliği Tüm Börülce BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
