Menü
Dondan korunma yöntemleri, hava sıcaklığının bitkilerin dayanabileceği sınırın altına düşmesiyle oluşan zirai don olayının ürün üzerindeki zararını azaltmak için uygulanan önlemlerin tümüdür. Bu yöntemler temel olarak yeryüzünden atmosfere giden ısı kaybını yavaşlatmayı ya da bitkinin çevresindeki sıcaklığı yükseltmeyi amaçlar. Aktif korunma (ısıtma, sisleme, üstten sulama gibi don gecesinde uygulanan yöntemler) ve pasif korunma (yer seçimi, dona dayanıklı tür ve çeşit tercihi gibi önceden alınan önlemler) olmak üzere iki ana grupta değerlendirilir. Doğru yöntem; bölgenin iklimine, ürüne, don tipine ve arazinin koşullarına göre belirlenir.
Zirai don, özellikle çiçeklenme ve genç meyve döneminde bitki dokularının zarar görmesine, çiçek ve tomurcukların dökülmesine, dolayısıyla verimde ve ürün kalitesinde belirgin kayıplara yol açabilir. Etkinin şiddeti; sıcaklığın düşüş hızına, düşük sıcaklığın sürdüğü zamana, bitkinin fenolojik dönemine ve türün dayanıklılığına göre değişir. Kayısı, badem, şeftali, kiraz, asma ve bazı erken çiçeklenen meyve türleri ile taze sebzeler don olayına karşı daha hassastır. Erken uyarıların takip edilmesi ve uygun korunma yönteminin zamanında devreye alınması, bu kayıpların büyük ölçüde azaltılmasına yardımcı olur.
Korunma yöntemleri aktif ve pasif olarak ikiye ayrılır. Pasif korunmada; don riski düşük yer ve konumların seçilmesi, soğuk havanın biriktiği çukur alanlardan kaçınılması, dona dayanıklı ya da geç çiçeklenen tür ve çeşitlerin tercih edilmesi, bitkinin sağlıklı ve dengeli beslenmesiyle strese karşı direncinin artırılması önemlidir. Aktif korunmada ise başlıca yöntemler şunlardır: Isıtma yöntemi, bahçe içine dağıtılan ısı kaynaklarıyla ortam sıcaklığının yükseltilmesine dayanır ve ısıtıcıların araziye dengeli dağıtılması gerekir. Sisleme (dumanlama) yöntemi, havada yapay bir sis örtüsü oluşturarak yeryüzünden atmosfere giden ısı kaybını yavaşlatmayı amaçlar. Üstten sulama (yağmurlama) yöntemi, suyun donarken açığa çıkardığı ısıdan yararlanır; ancak yalnızca oluşan buz yükünü taşıyabilecek bitkilerde ve kesintisiz uygulama koşuluyla önerilir. Örtme yöntemi, örtü malzemeleri ve seralarla bitkinin dış ortamdan yalıtılmasını sağlar. Hava karıştırma yöntemi ise üstteki nispeten ılık hava ile yüzeydeki soğuk havanın karıştırılması esasına dayanır. Risk yönetimi açısından, olası kayıpların bir bölümünün güvence altına alınması için Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamındaki devlet destekli tarım sigortalarından yararlanmak değerlendirilebilir; kapsam ve koşullar için yetkili sigorta acenteleriyle görüşülmesi uygun olur.
Don gecelerinde en önemli nokta erken davranmaktır; korunma çalışmalarına don başladıktan sonra değil, sıcaklık kritik seviyeye yaklaşırken başlanmalıdır. Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve tarım teşkilatının don uyarılarını, gece ve sabaha karşı sıcaklık tahminlerini düzenli takip edin; bahçenizde güvenilir bir termometre bulundurun. Isıtma ve sisleme çalışmaları güneş doğup sıcaklık artıncaya kadar sürdürülmeli, yöntem erken kesilmemelidir. Ateş ve ısıtma uygulamalarında yangın güvenliğine dikkat edin, kontrolsüz alev bırakmayın ve çevresel etkileri göz önünde bulundurun. Üstten sulama uygulanacaksa suyun kesintisiz akması şarttır; su kesintisi zararı azaltmak yerine artırabilir. Zayıf ve stresli bitkiler dona daha duyarlı olduğundan, sonbaharda dengeli gübreleme ve doğru budama ile bitkileri kışa güçlü hazırlamak önem taşır. Uygulamaların yerel koşullara uygunluğu için ilçe tarım müdürlüğü ya da ziraat mühendisinden destek almanız faydalı olur.
Not: Meteorolojik uyarılar ve resmi tahminler için MGM ve tarım il/ilçe müdürlüğü kaynaklarını takip edin; bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır.
Zirai dona karşı en etkili yaklaşım, önceden alınan pasif önlemlerle don gecesinde uygulanan aktif yöntemleri birlikte kullanmaktır. Uygun yer seçimi ve dona dayanıklı çeşit tercihi ile riski baştan azaltın; ısıtma, sisleme, üstten sulama ve örtme gibi yöntemlerden bölgenize ve ürününüze en uygun olanı hazır bulundurun. Don uyarılarını takip edip zamanında müdahale edin ve olası kayıplara karşı tarım sigortasını değerlendirin. Yönteminizi belirlerken mutlaka yerel uzman görüşü ve resmi meteorolojik verilerden yararlanın.
Korunma çalışmalarına don başladıktan sonra değil, sıcaklık kritik seviyeye yaklaşırken başlanmalıdır. Meteoroloji tahminlerini ve don uyarılarını takip edip bahçenizdeki termometreyi izleyerek erken davranmak, korunmanın başarısını doğrudan etkiler. Isıtma ve sisleme gibi çalışmalar güneş doğup sıcaklık yükselene kadar sürdürülmelidir.
Tek bir en iyi yöntem yoktur; doğru seçim bölgenin iklimine, ürüne, don tipine, arazi büyüklüğüne ve su kaynağına göre değişir. Küçük bahçelerde örtme ve ısıtma pratik olurken, geniş alanlarda sisleme veya üstten sulama tercih edilebilir. En uygun yöntemi belirlemek için ilçe tarım müdürlüğü ya da bir ziraat mühendisinden görüş almanız önerilir.
Üstten sulama, suyun donarken açığa çıkardığı ısıdan yararlanan etkili bir yöntemdir; ancak yalnızca üzerinde oluşan buz yükünü taşıyabilecek bitkilerde uygulanmalıdır. Uygulama boyunca suyun kesintisiz akması şarttır, çünkü su kesintisi zararı azaltmak yerine artırabilir. Bu nedenle yeterli ve sürekli su kaynağı olmayan yerlerde dikkatli değerlendirilmelidir.
Evet, önceden alınan pasif önlemler arasında en etkililerden biridir. Don riski yüksek bölgelerde geç çiçeklenen ve düşük sıcaklığa daha dayanıklı tür ve çeşitleri tercih etmek, çiçeklenme dönemindeki don olaylarından etkilenme olasılığını azaltır. Ayrıca soğuk havanın biriktiği çukur alanlardan kaçınıp uygun yer seçimi yapmak da riski önemli ölçüde düşürür.
Olası kayıpların bir bölümünü güvence altına almak için Tarım Sigortaları Havuzu (TARSİM) kapsamındaki devlet destekli tarım sigortaları değerlendirilebilir. Kapsanan ürünler, teminat koşulları ve başvuru süreçleri hakkında güncel bilgi için yetkili sigorta acenteleri veya ilçe tarım müdürlüğü ile görüşmeniz uygun olur. Sigorta, korunma yöntemlerinin yerini tutmaz; onları tamamlayan bir risk yönetimi aracıdır.
Kaynak: Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM).
Harman üzerinde ilçe ve mahalle bazında hava durumunu inceleyebilir, tarımsal ilanlarınızı ücretsiz yayınlayabilirsiniz.
Hava Durumu Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
