Menü
Tritikale, buğday (Triticum) ile çavdarın (Secale) melezlenmesiyle elde edilmiş, buğdaygiller (Poaceae) familyasından serin iklim tahılıdır. Türkiye'de daha çok yüksek rakımlı, kurak, asidik ve zayıf verimli marjinal topraklarda hem dane hem yem amaçlı yetiştirilir. Bu koşullarda bile makul verim vermesi, tritikaleyi münavebe planlarında değerli bir tampon ürün yapar. Ancak bir tahıl olduğu için tritikaleyi arka arkaya aynı tarlaya ekmek, buğday ve arpada olduğu gibi kök hastalıklarının, tahıl kist nematodunun ve yabani yulaf benzeri dar yapraklı yabancı otların birikmesine yol açar. Doğru kurulmuş bir ekim nöbetinde tritikale, baklagillerden sonra ektiğinizde topraktaki azottan verimli yararlanan, çapa bitkilerinin toprağı temizlemesinin ardından gelen ideal bir halka olur. Bu sayfada tritikaleye özgü münavebe mantığını, öncesi ve sonrasına uygun ürünleri, kaçınılması gereken eşleşmeleri ve örnek çok yıllık planı bulacaksınız.
Tritikale toprağın azot, fosfor ve özellikle potasyum rezervlerini yoğun kullanan bir tahıldır. Aynı tarlaya üst üste ekildiğinde bu besin elementleri tek yönlü tükenir ve verim yıldan yıla düşer. Münavebe, farklı kök derinliği ve farklı besin talebi olan ürünleri sıraya koyarak toprağın dengeli sömürülmesini sağlar. İkinci kritik nokta hastalık ve zararlı döngüsüdür. Tritikale; kök ve kökboğazı çürüklükleri (Fusarium, Gaeumannomyces/kök yanıklığı), pas hastalıkları, septorya ve tahıl kist nematodu (Heterodera) gibi buğdaygillere ortak etmenlerin konukçusudur. Bu etmenlerin toprakta ve bitki artıklarında kalan sporları ile kistleri, tahıl monokültüründe yıldan yıla katlanarak artar. Araya konukçu olmayan baklagil veya çapa bitkisi sokmak bu döngüyü kırar. Üçüncü olarak yabani yulaf, kısır yulaf ve bromus gibi tahılla aynı dönemde çıkan dar yapraklı yabancı otlar, sürekli tahıl ekiminde herbisitlere dayanıklılık geliştirir; münavebe bu ot baskısını da azaltır. Baklagillerin bağladığı azot ise sonraki tritikalenin gübre ihtiyacını düşürür.
Tritikale için en uygun önceki ürünler baklagillerdir. Nohut, mercimek, kuru fasulye ve yemeklik bakla gibi tane baklagiller ile fiğ, macar fiği ve yem bezelyesi gibi yem baklagilleri, kök nodüllerindeki rizobiyum bakterileri sayesinde havadan azot bağlar ve toprağı azotça zenginleştirir. Bu topraklarda tritikale daha az azotlu gübre ile daha iyi kardeşlenir ve dane doldurur. İkinci uygun grup çapa (endüstri ve yumru) bitkileridir: ayçiçeği, şeker pancarı, patates, mısır ve kanola. Bu bitkiler geniş sıra aralığında çapalanıp yabancı ottan temizlenen bir tarla bıraktığı için sonrasında ekilen tritikale temiz bir zemin bulur; ayrıca derin köklü ayçiçeği ve pancar, tritikalenin ulaşamadığı alt katmanları havalandırır. Nadas (dinlenmeye bırakılmış tarla) sonrası da kurak bölgelerde tritikale için nem ve azot biriktiren klasik bir tercihtir. Tritikaleden sonra ise en mantıklı seçim yine bir baklagil veya çapa bitkisidir; böylece tahıl artığının açtığı besin ve hastalık boşluğu farklı bir familyayla kapatılır.
En temel kural tritikaleyi başka bir buğdaygil tahılından sonra veya öncesine sıkıştırmamaktır. Buğday, arpa, çavdar, yulaf ve tritikalenin kendisi aynı familyada (Poaceae) olduğu için kök çürüklükleri, pas, septorya ve tahıl kist nematodu gibi ortak hastalık ve zararlıları paylaşır. Tahıldan tahıla geçmek bu etmenleri toprakta biriktirir ve verimi hızla düşürür. Özellikle tritikale-tritikale veya buğday-tritikale monokültüründen kaçınılmalıdır. Çavdar ile münavebe, tritikalenin ebeveyni olması ve tamamen aynı hastalık yelpazesini taşıması nedeniyle en sakıncalı eşleşmelerden biridir. Yabani yulaf ve bromus baskısı yüksek tarlalarda arka arkaya tahıl ekmek, bu dar yapraklı otların kontrolünü imkansız hale getirir. Ayrıca mısır ve sorgum gibi bazı yazlık buğdaygiller de Fusarium köprüsü kurabildiğinden, ağır Fusarium sorunu olan tarlalarda mısırdan hemen sonra tritikale ekilirken dikkatli olunmalı, mümkünse araya baklagil konmalıdır. Aynı tarlada tahıl payını rotasyonun yarısından fazlaya çıkarmamak esastır.
Kurak ve orta verimli bir alan için dört yıllık örnek plan: 1. Yıl baklagil (nohut veya kırmızı mercimek) ekilir, hem ürün alınır hem toprağa azot bağlanır. 2. Yıl tritikale gelir; önceki baklagilin bıraktığı azottan yararlanarak düşük gübre ile iyi dane ve saman verir. 3. Yıl çapa/endüstri bitkisi (ayçiçeği veya kuru koşulda aspir) ekilir; geniş sıra aralığında çapalanarak tarla yabancı ottan temizlenir ve derin kökle alt toprak havalanır. 4. Yıl kurak bölgede nadas veya yem fiği ile devam edilir, ardından döngü yeniden baklagil ile başlar. Sulanabilen ve daha verimli alanlarda üç yıllık daha yoğun bir plan uygulanabilir: 1. Yıl yem bezelyesi veya fiğ, 2. Yıl tritikale (dane veya silaj), 3. Yıl şeker pancarı ya da patates. Her iki planda da iki tritikale ekimi arasında en az bir yıl tahıl dışı bir familya bulunması hastalık ve nematod döngüsünü kırar.
En iyisi baklagillerden (nohut, mercimek, fiğ, yem bezelyesi) sonra ekmektir. Baklagiller havadan azot bağlayıp toprağı zenginleştirdiği için tritikale daha az gübreyle iyi kardeşlenir. Bunun dışında ayçiçeği, şeker pancarı ve patates gibi çapa bitkilerinden sonra da temiz ve havalanmış toprak bulacağı için başarılı olur. Kurak bölgelerde nadas sonrası da uygundur.
Tavsiye edilmez. Buğday ve tritikale aynı buğdaygiller familyasındandır ve kök çürüklüğü, pas, septorya ile tahıl kist nematodu gibi ortak hastalık ve zararlıları paylaşır. Tahıldan tahıla geçmek bu etmenleri toprakta biriktirir, yabani yulaf baskısını artırır ve verimi düşürür. Araya en az bir yıl baklagil veya çapa bitkisi girmelidir.
Tritikaleden sonra farklı bir familya seçilmelidir. En mantıklısı bir baklagil (fiğ, mercimek, nohut) ekerek toprağın azotunu yenilemek veya ayçiçeği, pancar, patates gibi bir çapa bitkisiyle tarlayı yabancı ottan temizlemektir. Böylece tahıl artığının açtığı besin ve hastalık boşluğu kapatılır ve sonraki döngü sağlıklı başlar.
Sürekli ekimden kaçınılmalıdır. İdeal olan iki tritikale ekimi arasında en az bir yıl tahıl dışı ürün bulundurmaktır. Monokültürde kök hastalıkları, Fusarium ve nematod her yıl katlanarak artar, potasyum ve azot rezervi tükenir. Rotasyonda tahıl payının yarıyı geçmemesi verimin sürdürülebilirliği için önemlidir.
Ekilmemesi gerekir. Çavdar, tritikalenin ebeveynlerinden biridir ve tam olarak aynı hastalık ve zararlı yelpazesini taşır. Çavdar-tritikale sırası, buğdaygil içi geçişlerin en sakıncalılarından biridir. Bu iki ürün arasına mutlaka baklagil veya çapa bitkisi gibi konukçu olmayan bir familya yerleştirilmelidir.
Kaynak: TAGEM Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü ve Ziraat Fakülteleri tahıl münavebe yayınları. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel tritikale ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Tritikale Tritikale Ne Zaman Ekilir Tritikale Yetiştiriciliği Tüm Tritikale BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
