Menü
Hibrit (F1) tohum, uzun yıllar süren saflaştırma çalışmalarıyla elde edilmiş, birbirinden farklı iki saf hattın (ana ve baba ebeveyn) kontrollü melezlenmesiyle üretilen ilk nesil melez tohumdur. F1 kısaltmasındaki F, ilk döl anlamına gelen kuşağı ifade eder. Bu melezlemede ortaya çıkan ve ıslahçının hedeflediği üstün özellikler ilk nesilde en belirgin biçimde görülür. Türkiye'de üretilen hibrit tohumların tescili ve denetimi Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi (TTSM) tarafından yürütülür.
Hibrit tohumun en belirgin özelliği, ıslah sırasında ana ve baba hatların dikkatle seçilmesiyle elde edilen tekdüzelik ve melez gücüdür; bu sayede tarladaki bitkiler boy, olgunlaşma zamanı ve ürün kalitesi bakımından birbirine çok benzer olur. Ata (yerel, atalık) tohumdan en temel farkı, F1 bitkiden alınan tohumun ertesi yıl aynı özellikleri taşımamasıdır; ikinci nesilde (F2) özellikler dağılır ve ürün tekdüzeliğini kaybeder. Bu nedenle hibrit tohum her sezon yeniden temin edilir, oysa ata tohum çiftçi tarafından yıldan yıla kendi tarlasından ayrılıp saklanabilir. Hibrit tohumun genetiği değiştirilmiş (GDO) tohumla da bir ilgisi yoktur; hibritleme, doğal tozlaşma temelli klasik bir ıslah yöntemidir, laboratuvarda gen aktarımı içermez.
Hibrit tohumlar kaynaklara göre genellikle yüksek ve dengeli verim, ürünün tekdüze (homojen) olması ve birçok hastalık ile zararlıya karşı daha iyi dayanıklılık sağlar. Bitkilerin aynı anda olgunlaşması hasadı kolaylaştırır ve özellikle mekanizasyona uygun, tek seferde toplanabilen ürünlerde iş gücü açısından avantaj sunar. Meyve ve sebzelerde daha uzun raf ömrü, taşımaya dayanıklılık ve pazarın istediği standart iriliğe ulaşma gibi özellikler öne çıkar. Belirli iklim ve toprak koşullarına uyum, erkencilik ve verim istikrarı arayan, ürününü ticari olarak pazarlayan üreticiler için hibrit tohum çoğu zaman tercih edilen seçenektir.
Hibrit tohum seçerken öncelikle yetiştirilecek bölgenin iklimi, toprak yapısı ve pazarın talep ettiği ürün tipine uygun, TTSM tarafından tescilli ve sertifikalı çeşitler tercih edilmelidir. Tohum ambalajının üzerindeki etikette çeşit adı, sertifika sınıfı, çimlenme oranı, üretim yılı ve son kullanma tarihi kontrol edilmeli, sertifikasız ve etiketsiz tohumdan kaçınılmalıdır. Küçük bir alanda deneme ekimi yaparak çeşidin kendi koşullarına uyumunu görmek sağlıklı bir yaklaşımdır. Satın alırken güvenilir bayiden alışveriş yapmak, faturayı saklamak ve tohumu serin, kuru, ışık almayan bir ortamda korumak önemlidir.
Hibrit tohumun en önemli sınırlaması, F1 bitkiden elde edilen tohumun bir sonraki yıl aynı verim ve tekdüzeliği vermemesidir; bu yüzden tohum her sezon yeniden alınır ve tarladan tohum ayırıp ertesi yıl ekmek beklenen sonucu vermez. Hibrit tohum ata tohuma göre genellikle daha pahalıdır ve dışa bağımlılık açısından maliyet planlamasında göz önünde bulundurulmalıdır. Yüksek verim potansiyeli, ancak uygun sulama, gübreleme ve bakım koşulları sağlandığında ortaya çıkar; girdiler yetersizse beklenen fayda alınamayabilir. Kaynaklara göre hibrit tohumların insan sağlığına zarar verdiğine dair bilimsel bir veri yoktur ve hibrit tohum GDO ile karıştırılmamalıdır. Tohum ilaçlaması yapılmış tohumlar gıda veya yem olarak kullanılmamalı, etikette belirtilen uyarılara uyulmalıdır.
Teknik olarak ekilebilir ancak önerilmez. F1 bitkiden elde edilen tohum ikinci nesildir (F2) ve özellikler bu nesilde dağılır; bitkiler boy, verim, olgunlaşma zamanı ve kalite bakımından birbirinden farklılaşır. Bu nedenle tekdüze ve verimli bir ürün için hibrit tohum her sezon yeniden temin edilir.
Hayır, aynı şey değildir. Hibrit tohum, iki saf hattın doğal tozlaşma temelli klasik ıslah yöntemiyle melezlenmesiyle elde edilir ve laboratuvarda gen aktarımı içermez. GDO ise başka bir organizmadan gen aktarılarak oluşturulan farklı bir teknolojidir. İkisi birbiriyle karıştırılmamalıdır.
Tarım ve Orman Bakanlığı kaynaklarına göre hibrit tohumların insan sağlığına zarar verdiğine dair bilimsel bir veri bulunmamaktadır. Hibrit tohum, klasik ıslah yöntemiyle üretilen sağlıklı bir tohum tipidir ve tescilli çeşitler denetim altında üretilir.
Hibrit tohum üretmek için ana ve baba saf hatların uzun yıllar süren saflaştırma çalışmalarıyla elde edilmesi ve her yıl kontrollü melezleme yapılması gerekir. Bu emek yoğun ve teknik süreç maliyeti artırır. Ayrıca ebeveyn hatların çoğaltılması masraflı olduğundan tohum fiyatına yansır.
Öncelikle TTSM tarafından tescilli ve sertifikalı, bölgenizin iklim ve toprak koşuluna uygun çeşitleri tercih edin. Ambalaj etiketindeki çeşit adı, çimlenme oranı, üretim yılı ve son kullanma tarihini kontrol edin, sertifikasız tohumdan kaçının. Mümkünse küçük alanda deneme ekimi yaparak çeşidin uyumunu görün ve güvenilir bayiden faturalı alışveriş yapın.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı BÜGEM, Tohumda Doğru Bilinen Yanlışlar.
Harman üzerinde tohum, fide ve fidan ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Tohum ve Fide İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
