Menü
Dikey tarım, bitkilerin toprağa yatay biçimde değil, üst üste dizilmiş raflar ya da katmanlar halinde kapalı ve iklimi denetlenen bir ortamda yetiştirildiği üretim sistemidir. Genellikle topraksız yetiştirme yöntemleriyle birlikte kullanılır ve yapay aydınlatmayla desteklenir. Amaç, sınırlı bir taban alanından dikey yükseklikten yararlanarak daha yüksek üretim elde etmektir. Şehir içi kapalı yapılar, depolar ve konteynerler bu amaçla değerlendirilebilir.
Sistem, çelik ya da alüminyum profillerden kurulan çok katlı raf iskeletleri üzerine oturur ve her katta ayrı bir yetiştirme yatağı bulunur. Yapı çoğunlukla ısı yalıtımlı panellerle kapatılan izole bir hacim içine yerleştirilir, böylece dış iklimden bağımsız çalışabilir. Bitkiler toprak yerine hidroponik (besin çözeltisi), besleyici film tekniği ya da aeroponik gibi topraksız ortamlarda köklenir; besin ve su kapalı devre bir sirkülasyon hattıyla dağıtılır. Her rafa monte edilen LED aydınlatma birimleri fotosentez için gerekli ışığı sağlar. Sensörler, otomatik sulama hatları ve iklim kontrol üniteleri sistemin izlenip ayarlanmasına imkan tanır.
Dikey tarım en çok hızlı gelişen ve kısa boylu kalan yapraklı yeşilliklerde öne çıkar; marul, ıspanak, roka ve benzeri salata bitkileri bu sisteme uygundur. Fesleğen, nane, maydanoz gibi aromatik otlar ile mikro yeşillikler de yaygın olarak yetiştirilir. Çilek gibi bazı meyveler ve fide üretimi de mümkündür. Tarla bitkileri ve iri gövdeli, uzun süre büyüyen ürünler için ise ekonomik olarak daha az uygundur. Sistem, şehre yakın konumda taze ve mevsim dışı üretim ile sürekli fide temini amacıyla kullanılabilir.
İklim tümüyle kapalı ortamda denetlendiği için ısıtma ve soğutma birlikte planlanır; sıcaklık genellikle bitkinin ihtiyacına göre dar bir aralıkta tutulur. Havalandırma, iç ortamdaki karbondioksit, oksijen ve hava akışını dengelemek için fan ve hava dağıtım sistemleriyle sağlanır. Nem, LED ısısı ve terleme nedeniyle yükselebildiğinden nem alma ve dolaşım üniteleriyle kontrol altında tutulur. Aydınlatma güneşe bağlı olmadığından tümüyle yapay ışıkla verilir; ışığın rengi, şiddeti ve günlük süresi bitki türüne göre ayarlanır. Bu dört unsurun otomasyonla eşgüdümlü yönetilmesi verimin belirleyicisidir.
Kurulum; alanın hazırlanması ve yalıtımı, raf iskeletinin montajı, topraksız yetiştirme ve sulama hattının kurulması, LED aydınlatmanın döşenmesi ve iklim kontrol ile otomasyon donanımının bağlanması adımlarından oluşur. Maliyet; seçilen sistemin ölçeği, kat sayısı, kullanılan malzeme kalitesi, aydınlatma ve iklimlendirme donanımının kapasitesi ile otomasyon düzeyine göre belirgin biçimde değişir. Yatırımın önemli bir bölümünü aydınlatma ve iklim ekipmanı oluşturur. Ayrıca işletme aşamasında elektrik tüketimi başlıca gider kalemidir ve enerji maliyeti sistemin ekonomikliğini doğrudan etkiler. Bu nedenle kesin bir rakam yerine ihtiyaca göre proje bazlı fizibilite yapılması önerilir.
Not: Kurulum maliyeti; sera tipi, büyüklük, malzeme kalitesi ve iklim donanımına göre değişir. Kesin fiyat için yetkili firmalardan teklif alın.
Dikey tarımın başlıca üstünlüğü, küçük bir taban alanından yüksekliği kullanarak çok daha fazla üretim elde edebilmesi, kapalı devre sistem sayesinde kaynaklara göre yaklaşık yüzde doksan ve üzeri oranda su tasarrufu sağlaması, dış iklime ve mevsime bağlı kalmadan yıl boyu üretim yapabilmesi ve pestisit ihtiyacını büyük ölçüde azaltmasıdır; şehre yakın konumlandığında nakliye masrafı da düşer. Buna karşılık ilk yatırım maliyetinin yüksekliği, yapay aydınlatma ve iklimlendirmenin getirdiği önemli elektrik gideri, teknik bilgi ve sürekli izleme gerektirmesi ile yetiştirilebilen ürün çeşidinin sınırlı olması başlıca dezavantajlarıdır.
En uygun ürünler kısa sürede olgunlaşan ve fazla yer kaplamayan yapraklı yeşilliklerdir; marul, ıspanak, roka gibi salata bitkileri ile fesleğen, nane türü aromatik otlar ve mikro yeşillikler öne çıkar. Çilek ve fide üretimi de yapılabilir. İri gövdeli, uzun süre büyüyen ve düşük değerli tarla ürünleri bu sistemde genellikle ekonomik değildir.
Çoğunlukla evet. Bitkiler toprak yerine hidroponik, besleyici film tekniği ya da aeroponik gibi topraksız ortamlarda yetiştirilir ve su ile besin kapalı devre bir sistemle köklere ulaştırılır. Bu yöntem hem su tasarrufu sağlar hem de besinin denetimli verilmesine imkan tanır.
İşletme aşamasında en belirleyici gider elektriktir. Güneş yerine yapay aydınlatma kullanıldığı ve iklim tümüyle kapalı ortamda denetlendiği için LED aydınlatma ile ısıtma, soğutma ve havalandırma önemli enerji tüketir. Bu nedenle enerji verimliliği ve mümkünse yenilenebilir enerji kullanımı işletmenin kar edebilmesinde kritik rol oynar.
Evet. Su ve besin çözeltisi kapalı devrede sürekli geri kazanılarak kullanıldığı için kaynaklara göre yaklaşık yüzde doksan ve üzeri oranında su tasarrufu bildirilmektedir. Açık tarımda buharlaşma ve süzülmeyle kaybolan suyun büyük bölümü bu sistemde tekrar döngüye alınır.
Evet. Sistem kapalı ve iklimi denetlenen bir hacimde çalıştığı için depo, bodrum, konteyner ya da atıl kapalı yapılar dikey çiftliğe dönüştürülebilir. Şehre yakın olması taze ürünü tüketiciye kısa sürede ulaştırma ve nakliye giderini azaltma avantajı sağlar; ancak yine de yeterli elektrik altyapısı ve teknik izleme gerekir.
Kaynak: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Akıllı Şehirler Portalı, Dikey Tarım Fizibilite Raporu.
Harman üzerinde sera, örtü altı ürün ve ekipman ilanlarını inceleyebilir ya da kendi ürününüzü ücretsiz ilan verebilirsiniz.
Ekipman İlanları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
