Manda Hastalıkları ve Zararlıları

Manda yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Manda Hastalıkları

Şap hastalığı

Aphthovirus

Belirti: Ağız, dil, diş eti ve tırnak aralarında su toplaması ve yaralar görülür. Aşırı salya akması, ağız şapırdatma, topallık ve iştahsızlık dikkat çeker. Manda sığıra göre daha dirençli olsa da hastalık görülebilir.

Etmen / koşul: Çok bulaşıcı viral bir hastalıktır; hasta hayvanlarla temas, ortak yem-su ve bulaşık araçlarla hızla yayılır.

Önlem: İhbarı mecburi bir hastalık olup şüphe halinde derhal İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirilmeli; karantina, izolasyon ve aşılama programı veteriner hekim kontrolünde yürütülmelidir.

Bruselloz

Brucella abortus

Belirti: Dişilerde genellikle gebeliğin son döneminde yavru atma (abort), yavru zarlarının atılamaması ve döl tutmama görülür. Verimde düşüş ve eklem sorunları eşlik edebilir. Zoonoz olduğu için insana da bulaşabilir.

Etmen / koşul: Atık yavru, yavru suları ve bulaşık ortamla temas yoluyla bulaşan bakteriyel bir hastalıktır.

Önlem: İhbarı mecburi hastalıktır; şüphede İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirilmeli, atıklar uzaklaştırılıp dezenfeksiyon ve karantina uygulanmalı, koruyucu aşılama veteriner hekimce yapılmalıdır.

Tüberküloz

Mycobacterium bovis

Belirti: Yavaş seyirli bir hastalık olup zayıflama, iştahsızlık, inatçı öksürük ve genel düşkünlük görülebilir. Manda tüberküloza sığıra göre daha dirençlidir. Zoonoz niteliği nedeniyle insan sağlığı açısından önemlidir.

Etmen / koşul: Hasta hayvanlardan solunum yolu ve bulaşık süt-ortam aracılığıyla bulaşan bakteriyel bir hastalıktır.

Önlem: Tespit edilen hastalık İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirilmeli; test, ayıklama ve sürü sağlığı kontrolleri veteriner hekim yönetiminde sürdürülmelidir.

Şarbon

Bacillus anthracis

Belirti: Genellikle ani ölümlerle seyreder; yüksek ateş, halsizlik ve doğal deliklerden pıhtılaşmamış kan gelmesi görülebilir. Zoonoz olup insan için de tehlikelidir.

Etmen / koşul: Bulaşık mera, su ve toprakla temas yoluyla bulaşan, sporlarıyla uzun süre canlı kalabilen bakteriyel bir hastalıktır.

Önlem: İhbarı mecburi hastalıktır; şüpheli ölümlerde leşe dokunulmadan derhal İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne haber verilmeli, koruyucu aşılama veteriner hekimce planlanmalıdır.

Mastitis (meme yangısı)

Belirti: Memede şişlik, kızarıklık, sertlik ve sıcaklık artışı görülür. Sütte pıhtı, renk değişikliği ve süt veriminde düşüş olur. Hayvanda iştahsızlık ve halsizlik eşlik edebilir.

Etmen / koşul: Çoğunlukla hijyen eksikliği ve hatalı sağım sonucu memeye giren mikroorganizmalarla gelişen bir yangıdır.

Önlem: Sağım öncesi-sonrası meme temizliği, kuru ve temiz barınak, düzenli meme kontrolü ile korunulmalı; tedavi için veteriner hekime başvurulmalıdır.

Manda Parazitleri ve Dış Etkenleri

İç parazitler (mide-bağırsak ve karaciğer kurtları)

Zarar şekli: Zayıflama, gelişme geriliği, ishal, tüylerde matlaşma ve verim düşüklüğü görülür. Ağır durumlarda kansızlık ve çene altında ödem oluşabilir.

Koşul: Bulaşık mera, durgun su ve sulak alanlardan alınan parazit yumurta ve larvalarıyla bulaşır.

Önlem: Mera ve su kaynaklarının temiz tutulması, düzenli dışkı kontrolü ve veteriner hekim önerisiyle paraziter mücadele programı uygulanmalıdır.

Dış parazitler (kene, bit, pire)

Zarar şekli: Kaşıntı, huzursuzluk, tüy dökülmesi ve deride kabuklanma görülür. Kan emen parazitler kansızlık ve verim düşüklüğüne yol açar. Keneler ayrıca kan paraziti hastalıklarını taşıyabilir.

Koşul: Mera, barınak ve diğer hayvanlarla temas yoluyla bulaşır; sıcak ve nemli dönemlerde artar.

Önlem: Barınak hijyeni, düzenli vücut kontrolü ve veteriner hekim önerisiyle dış parazit mücadelesi ile korunulmalıdır.

Uyuz

Zarar şekli: Şiddetli kaşıntı, deride kalınlaşma, kabuk bağlama ve tüy dökülmesi görülür. Sürtünme nedeniyle yaralar oluşur, hayvan huzursuzlanır ve zayıflar.

Koşul: Deri uyuz etkenleriyle, hasta hayvanlarla temas ve bulaşık barınak ortamı yoluyla yayılır.

Önlem: Hasta hayvanlar ayrılmalı (izolasyon), barınak temizlenip dezenfekte edilmeli ve tedavi için veteriner hekime başvurulmalıdır.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve parazitleri tanıma amacıyla anlatır; tedavi ve ilaç önerisi içermez. Hayvan hastalıklarında teşhis ve tedavi yalnızca veteriner hekim tarafından yapılır. Şap, bruselloz, kuş gribi, şarbon gibi ihbarı mecburi hastalıklardan şüphelenildiğinde derhal en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya veteriner hekime bildirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Manda şap hastalığı belirtileri nelerdir?

Ağız, dil, diş eti ve tırnak aralarında su toplaması ve yaralar görülür. Aşırı salya akması, ağız şapırdatma, topallık ve iştahsızlık dikkat çeker. Manda sığıra göre daha dirençli olsa da hastalık görülebilir.

Manda bruselloz belirtileri nelerdir?

Dişilerde genellikle gebeliğin son döneminde yavru atma (abort), yavru zarlarının atılamaması ve döl tutmama görülür. Verimde düşüş ve eklem sorunları eşlik edebilir. Zoonoz olduğu için insana da bulaşabilir.

Manda tüberküloz belirtileri nelerdir?

Yavaş seyirli bir hastalık olup zayıflama, iştahsızlık, inatçı öksürük ve genel düşkünlük görülebilir. Manda tüberküloza sığıra göre daha dirençlidir. Zoonoz niteliği nedeniyle insan sağlığı açısından önemlidir.

Manda i̇ç parazitler (mide-bağırsak ve karaciğer kurtları) zararı nasıl anlaşılır?

Zayıflama, gelişme geriliği, ishal, tüylerde matlaşma ve verim düşüklüğü görülür. Ağır durumlarda kansızlık ve çene altında ödem oluşabilir.

Manda dış parazitler (kene, bit, pire) zararı nasıl anlaşılır?

Kaşıntı, huzursuzluk, tüy dökülmesi ve deride kabuklanma görülür. Kan emen parazitler kansızlık ve verim düşüklüğüne yol açar. Keneler ayrıca kan paraziti hastalıklarını taşıyabilir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı yayınlarına dayalı Mandalarda Bakım ve Besleme (Tarım Kütüphanesi derlemesi) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Manda üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Manda Yetiştiriciliği Tüm Manda Bilgileri Tarım Araçları