Menü
Tarımsal kooperatif, ekonomik gücü tek başına yeterli olmayan üreticilerin karşılıklı yardım, dayanışma ve iş birliği ilkesiyle bir araya gelerek kurduğu ortaklık örgütüdür. Ortaklarının girdi tedarikinden ürün işleme, depolama ve pazarlamaya kadar tarımsal ihtiyaçlarını topluca karşılamayı amaçlar. Ülkemizde 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ile Tarım ve Orman Bakanlığı çerçevesinde tarımsal kalkınma, sulama, su ürünleri ve pancar ekicileri kooperatifleri gibi türleri bulunur. Temelde bireysel çiftçinin tek başına üstesinden gelemediği işleri güç birliğiyle çözmeyi hedefler.
Tarımsal kooperatifler, küçük ve orta ölçekli üreticinin pazar karşısındaki en zayıf noktası olan dağınıklığı gidererek pazarlık gücü kazandırır. Ürünler tek elde toplandığında hem miktar hem de standart açıdan güçlü bir arz oluşur; bu da aracı sayısını azaltıp üreticinin eline geçen payı yükseltme potansiyeli taşır. Gübre, tohum, yem ve mazot gibi girdilerin toplu alınması maliyetleri düşürür, ortak depolama ve işleme tesisleri ise ürünün değerini artırarak katma değer sağlar. Ayrıca kooperatifler üreticinin devlet destekleri, eğitim, danışmanlık ve finansmana erişimini kolaylaştırdığı için kırsal kalkınmanın ve tarımda örgütlenmenin temel taşı sayılır.
Kooperatif kurulumu, aynı üretim alanında çalışan yeterli sayıda üreticinin bir araya gelip ana sözleşme hazırlaması ve Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili il veya ilçe müdürlüğüne başvurmasıyla başlar. Bakanlık ana sözleşmeyi onayladıktan sonra kuruluş tescil edilir ve tüzel kişilik kazanılır. İşleyişte en yüksek karar organı genel kuruldur; ortaklar bir ortak bir oy ilkesiyle yönetim kurulunu ve denetçileri seçer. Kooperatif faaliyet konusunu ana sözleşmedeki maddeler arasından seçer: girdi tedariki, ortak makine parkı, ürün toplama ve tasnif, soğuk hava deposu, işleme ve paketleme, toplu pazarlama, marka altında satış ve ürün değerlendirme bunlar arasındadır. Pazarlamada üyelerin ürünü kooperatiye teslim etmesi, kooperatifin sınıflandırıp standardize ederek toptan alıcıya, zincir mağazalara ya da ihracata yönlendirmesi yaygın yöntemdir. Gelir, ortakların kooperatifle yaptığı iş hacmine göre risturn olarak dağıtılabilir.
Kooperatifin başarısı ortakların ürününü düzenli teslim etme sadakatine bağlıdır; üyelerin fiyat biraz oynadığında ürünü dışarı satması güç birliğini zayıflatır, bu yüzden teslim disiplini şarttır. Kuruluş öncesinde ana sözleşmedeki faaliyet konularının gerçek ihtiyaca göre seçilmesi ve gereksiz geniş tutulmaması önerilir. Yönetimin şeffaf, kayıtların düzenli ve genel kurulların zamanında yapılması güven için kritiktir. Bakanlığın örgütlenme birimlerinden ücretsiz danışmanlık alınabilir; ayrıca profesyonel bir muhasebe ve pazarlama desteği baştan planlanmalıdır. Küçük başlayıp önce girdi tedariki gibi somut ve hızlı fayda sağlayan bir alanda güven inşa etmek, sonra depolama ve işlemeye geçmek pratik bir yol haritasıdır.
Tarımsal kooperatifin başlıca faydaları toplu girdi alımıyla maliyet düşüşü, artan pazarlık gücü, aracıların azalmasıyla üreticinin payının yükselmesi, ortak depolama ve işleme sayesinde katma değer, desteklere ve finansmana kolay erişim ile bilgi ve teknoloji paylaşımıdır; dikkat edilmesi gereken yönler ise ortaklar arası güven ve teslim disiplini sağlanamazsa yapının çabuk zayıflaması, hantal yönetim ve yavaş karar alma riski, yetersiz sermaye, profesyonel yönetim eksikliği ve şeffaf olmayan uygulamaların ortakların bağlılığını azaltmasıdır.
Kooperatif, aynı üretim alanındaki üreticilerin ana sözleşme hazırlayıp Tarım ve Orman Bakanlığının il veya ilçe müdürlüğüne başvurmasıyla kurulur. Asgari ortak sayısı ve şartlar ilgili kooperatif türünün ana sözleşmesinde belirtilir; bu nedenle kuruluş öncesi Bakanlığın örgütlenmeden sorumlu biriminden güncel bilgi ve ücretsiz danışmanlık almak en doğru yoldur.
Kooperatifler 1163 sayılı Kooperatifler Kanununa göre kurulan, sermaye ve ortaklık esasına dayanan, girdi tedarikinden pazarlamaya geniş ekonomik faaliyet yürütebilen tüzel kişiliklerdir. Üretici birlikleri ise 5200 sayılı Kanun kapsamında belirli bir ürün veya ürün grubunda örgütlenen, daha çok üretimi planlama ve ürünü pazara hazırlama odaklı yapılardır. İkisi farklı mevzuata tabidir ve amaçları kısmen örtüşse de hukuki çerçeveleri ayrıdır.
Kooperatif tek tek üreticinin ürününü birleştirip standart ve yüksek miktarda arz oluşturduğu için pazarlık gücünü artırır ve aracı sayısını azaltarak üreticinin eline geçen payı yükseltme potansiyeli taşır. Ancak kesin bir fiyat garantisi verilemez; sonuç ürünün kalitesine, kooperatifin pazarlama gücüne ve ortakların düzenli teslim disiplinine bağlıdır.
Kooperatiflerde en yetkili organ genel kuruldur ve bir ortak bir oy ilkesi geçerlidir; yani ortaklık payı büyük olan da küçük olan da eşit oy hakkına sahiptir. Ortaklar genel kurulda yönetim kurulunu ve denetçileri seçer, bütçeyi ve faaliyetleri onaylar. Bu yapı sayesinde her üye kararlara doğrudan katılabilir.
Kooperatiflerde gelir dağıtımı genellikle ortağın kooperatifle yaptığı iş hacmine göre risturn adı verilen yöntemle yapılabilir; yani kooperatife daha çok ürün teslim eden veya daha çok girdi alan ortak, oranına göre pay alır. Dağıtımın şekli ana sözleşmede belirlenir ve genel kurul kararıyla uygulanır.
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Üretici Örgütleri.
Harman üzerinde ürününüzü ücretsiz ilana çıkarabilir, alıcılarla doğrudan buluşabilirsiniz.
Ücretsiz İlan Ver İlanları İnceleZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
