Erik yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Erik Hastalıkları
Yaprak Delen (Çil) Hastalığı
Coryneum beijerinckii
Belirti: Yaprak, meyve, tomurcuk ve genç dallar üzerinde belirti oluşur. Yaprakta önce 1 mm çapında yuvarlak, yağ lekesi görünümünde lekeler çıkar; kenarları kırmızımtırak, ortası koyu kahverengidir. Bu lekeli kısımlar sonradan dökülerek yaprakta delikler oluşturur ve yapraklar dökülmeye başlar. Meyvede 1-2 mm çapında, ortası koyu çökük, çevresi kırmızımsı lekeler görülür; genç sürgünlerde ise zamk çıkaran küçük yaralar oluşur.
Etmen / koşul: Nemli ve yağışlı havalarda gelişir; belirtiler sonbahar yaprak dökümünden ilkbahar çiçeklenme dönemine kadar ortaya çıkar.
Önlem: Sonbaharda hastalıklı tomurcukların bulunduğu dallar sağlam kısımdan budanarak yakılmalıdır. Bahçe temizliği ve havalandırma sağlanmalıdır.
Sert Çekirdekli Meyvelerde Sitospora Kanseri
Cytospora spp.
Belirti: Gövde, ana dal ve yan dallarda kanser yaraları, ince dallarda ise kuruma ve geriye doğru ölüm şeklinde görülür. Enfekteli kısımda kabuk kahverengileşir, çöker ve etrafında kallus dokusu ile zamk akıntısı oluşarak kanser görünümü ortaya çıkar. Kanserli kısım uzunlamasına kesildiğinde iletim demetlerinde aşağı ve yukarı doğru kahverengi bantlar ve sağlıklı dokuyla arasında kırmızımsı kahverengi bir hat görülür. Dal veya gövdeyi tamamen sararsa üst kısım aniden solar ve kurur.
Etmen / koşul: Etmen budama yaraları, kış donlarındaki kabuk çatlakları ve yaprak izlerinden giriş yapar; konidiosporlar yağmur, böcek ve budama aletleriyle yayılır. İlkbahar ve sonbaharda etkilidir.
Önlem: Hastalıklı dallar sağlıklı dokuyu da içerecek şekilde kesilip imha edilmeli, kesilen yüzeyler ardıç katranı ile kapatılmalıdır. Budama aletleri sodyum hipoklorit çözeltisinde dezenfekte edilmeli, ağaçlar yaralanmamalı, bahçe iyi drenajlı tutulmalı ve aşırı azotlu gübreden kaçınılmalıdır.
Meyve Monilyası (Mumya)
Monilinia fructigena
Belirti: Etmen özellikle meyvede, ayrıca çiçek ve yaprakta enfeksiyon yapar. İlk belirti meyve kabuğunda oluşan kahverengi bir veya birkaç lekedir; lekenin etrafında açık kahverengi bir halka bulunur. Çürüme 1-2 günde genişleyerek meyve yüzeyinin yarıdan fazlasını kaplar ve çürüyen kısımda sarı-devetüyü renkli, halkalar şeklinde dizilmiş püstüller oluşur. Hastalıklı meyve hızla su kaybederek buruşur, mumyalaşır ve dalda asılı kalır.
Etmen / koşul: Fungus meyveye rüzgar, böcek, kuş gibi etkenlerle açılan yaralardan ve doğrudan kabuktan girer. Yağışın çok fazla olduğu yıllarda ve meyve olgunlaşmaya yakın dönemde artar.
Önlem: Mumyalaşarak ağaç üzerinde kalmış meyve ve çiçekler ile yere dökülmüş meyveler toplanarak imha edilmelidir. Yağışlı yıllarda kültürel önlemlere titizlikle uyulmalıdır.
Monilya (Mumya) Hastalığı
Monilia laxa
Belirti: Çiçek, çiçek sapı, meyve ve sürgünlerde belirti oluşturur. Hastalanan çiçekler kahverengileşir, dal üzerinde kurur ve mumyalaşır. Meyvede olgunlaşmaya yakın kahverengi lekeler başlar, etrafında açık kahverengi halka bulunur; çürüklük meyve etine doğru ilerler, leke çukurlaşmaz ve meyve buruşarak kurur, mumyalaşıp dalda asılı kalır. Çiçek sapından hastalanan ince sürgünler tamamen kurur, kalın dallarda ise ortası çökük, elips veya yarık şeklinde kapanmayan kanser yaraları oluşur; nemli havalarda yara etrafında zamklanma görülür.
Etmen / koşul: Yağmurlu ve nemli havalarda yara etrafında zamklanma artar; enfeksiyon çiçeklenme döneminde gerçekleşir.
Önlem: Bahçedeki tüm kuru dallar budanıp yakılmalı, mumyalaşarak ağaç üzerinde kalmış ve yere düşmüş meyveler toplanarak imha edilmelidir.
Sert Çekirdekli Meyve Ağaçlarında Bakteriyel Kanser ve Zamklanma
Pseudomonas syringae pv. syringae
Belirti: Yaprak, çiçek, sürgün, dal ve gövdede belirti oluşur. Yapraklarda lekeler, çiçeklerde yanıklar, dal ve gövdede ise kanser yaraları ve zamklanma görülür. Hastalıklı dokular kahverengileşir ve yara bölgelerinden zamk akıntısı meydana gelir.
Etmen / koşul: Serin ve nemli ilkbahar koşullarında, budama ve don yaralarından giriş yaparak gelişir.
Önlem: Hastalıklı dallar sağlam dokuya kadar budanıp imha edilmeli, budama aletleri dezenfekte edilmeli, ağaçların yaralanması önlenmeli ve dengeli gübreleme yapılmalıdır.
Eriklerde Cep Hastalığı
Taphrina pruni
Belirti: Hastalanan meyvelerin şekli ve rengi bozulur; meyveler uzun, yassı veya normalden çok daha büyük olur. İçlerinde çekirdek bulunmaz, meyve eti gevrek yapıdadır. Meyve rengi önce sarımsı, zamanla grimsi ve kahverengi olur; daha sonra esmerleşerek kurur ve dökülür.
Etmen / koşul: Nemli ve serin ilkbahar koşullarında çiçeklenme ve meyve tutumu döneminde gelişir.
Önlem: Ağaç üzerinde kalan ve yere dökülen hasta meyveler toplanıp yok edilmeli, kuruyan sürgünler budanarak yakılmalıdır.
Kök Kanseri Hastalığı
Agrobacterium tumefaciens
Belirti: Bitkiye köklerdeki yaralardan giren etmen, kök ve kök boğazında ur (tümör) oluşturur. Urlar başlangıçta yumuşak ve açık renkli iken zamanla sertleşip kahverengi ve düzensiz bir görünüm alır. Şiddetli enfeksiyonlarda kök gelişimi bozulur, ağaç zayıflar ve gelişme geriler.
Etmen / koşul: Toprak kaynaklı bakteri, kök ve kök boğazındaki yaralardan giriş yapar; nemli ve ağır topraklarda yayılımı artar.
Önlem: Sağlıklı, urlu olmayan fidan kullanılmalı, dikim ve toprak işleme sırasında kökler yaralanmamalı, toprak altı zararlılarıyla mücadele edilmeli ve urlu fidanlar bahçeye getirilmemelidir.
Sert Çekirdeklilerde Şarka Virüsü
Plum pox potyvirus (PPV)
Belirti: Erik ve kayısı yapraklarında damarlar boyunca sarı leke, band ve halka şeklinde renk açılması görülür. Meyve etinde yaralar oluşur, meyveler olgunlaşmadan dökülür ve acı veya tatsız olduğundan pazar değerini yitirir. Çekirdek üzerinde sarı veya krem rengi halkalarla çevrili koyu noktalar hastalığın tipik belirtisidir. Belirtiler ilkbaharda ilk yapraklanma döneminde görülür, mayıstan sonra kaybolabilir, bazı yıllar eylülde tekrar ortaya çıkar.
Etmen / koşul: Doğada yaprak bitleri ile yayılır; ayrıca aşı kalemi, göz, çelik, kabuk gibi her türlü bitki aksamıyla taşınır.
Önlem: Virüsten ari sertifikalı fidan kullanılmalı, damızlık ağaçlar her yıl kontrol edilmeli, dayanıklı çeşitler tercih edilmeli, hasta ve şüpheli ağaçlardan üretim materyali alınmamalı, çevredeki yabani erik, kiraz ve badem ile otsu konukçular temizlenmelidir.
Erik Zararlıları
Kırmızı Örümcekler (Akarlar)
Tetranychus urticae
Zarar şekli: Çıplak gözle zor görülen bu zararlılar yapraklarda bitki özsuyunu emerek ve toksik madde salgılayarak zarar yapar. Şiddetli zarar gören yapraklar kurşun veya gümüş rengini alır, ağaçlar kavrulmuş gibi görünür. Bazı türler çiçek çanak yapraklarını ve taze yaprakları emerek sararmaya, yassı akarlar ise tomurcukları zayıflatarak meyve tutmanın azalmasına neden olur.
Koşul: Sıcak ve kurak yaz koşullarında popülasyonu hızla artar; bazı türler kışı yumurta, bazıları kavlamış kabuk altında geçirir.
Önlem: Kışın veya erken ilkbaharda ağaçların kök boğazı ve gövdesindeki kavlamış kabuklar kaldırılarak altında kışlayan akarların ölmesi sağlanmalı, yere dökülen yapraklar toplanıp bahçeden uzaklaştırılmalı ve doğal düşmanlar korunmalıdır.
San Jose Kabuklubiti
Quadraspidiotus perniciosus
Zarar şekli: Ağaçların gövde, dal, dalcık, sürgün, meyve, yaprak ve tomurcuklarında özsuyu emerek zarar yapar ve emgi sırasında toksik madde salgılar. Yaşlı ağaçlarda önce yaprak dökümü, ardından dalcık ve dalların kuruması görülür. Zararlının bulunduğu dalın kabuğundan boylamasına kesit alındığında kan kırmızısı renginde emgi lekeleri görülür; meyvelerde ise beslendiği yerlerde kırmızı lekeler oluşarak pazar değerini düşürür.
Koşul: Üzeri esmer kabukla örtülü dişiler dal ve gövdede yerleşik yaşar; yılda birkaç döl vererek ılık dönemlerde hızla çoğalır.
Önlem: Bulaşık dallar budanarak imha edilmeli, kışlık temizlik budaması yapılmalı, sağlıklı ve temiz fidan kullanılmalı ve doğal düşmanlar korunmalıdır.
Yaprakbitleri (Erik Unlu Yaprakbiti)
Hyalopterus pruni
Zarar şekli: 1,5-3 mm boyunda armut biçimindeki bu böcekler gruplar (koloni) halinde taze sürgünler, genç yapraklar ve yaprak sapları üzerinde beslenir. Beslenme sonucu sürgünlerde kısalma, yapraklarda kıvrılma ve bazı türlerde kırmızı lekeler oluşur; yoğunluğun yüksek olması meyvelerin küçük kalmasına ve şeklinin bozulmasına yol açar. Salgıladıkları tatlımsı madde üzerinde fumajin (is) gelişebilir.
Koşul: Kışı meyve ağaçlarının dal ve sürgünlerine bıraktıkları yumurta döneminde geçirir; ilkbaharda taze sürgün döneminde popülasyon hızla artar.
Önlem: Bahçe içindeki yabancı otlar imha edilmeli, toprak sürümüne özen gösterilmeli, kış ve erken ilkbaharda ağaçlar kontrol edilerek yumurta görülen dallar budama ile azaltılmalı ve doğal düşmanlar korunmalıdır.
Erik İçkurdu
Cydia funebrana
Zarar şekli: Larvalar eriğin meyvelerinde zarar yapar; genellikle sap dibinden, yanlardan veya iki meyvenin birbirine değdiği yerlerden meyveye girer. Meyveye giren larva helezon şeklinde sapa doğru ilerler ve meyve etiyle beslenerek çekirdeğe kadar tünel açar. Zarara uğramış meyveler menekşe rengi alır, zamk çıkarır ve bir süre sonra larvayla birlikte dökülür. İkinci dölün zararı çok daha fazla olup bazen kayıp oranı yüzde 70'e kadar çıkar.
Koşul: Kışı genellikle dal çatalları arasında olgun larva olarak geçirir; kelebekler mayıs başından haziran sonuna kadar uçar ve yumurtalarını meyvelere bırakır. Yılda birden fazla döl verir.
Önlem: Kurtlu meyveler toplanarak toprakta açılan derin çukurlara gömülmelidir. Eşeysel çekici tuzaklarla erginlerin çıkış zamanı izlenmeli ve bahçe temizliği sürdürülmelidir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Sık Sorulan Sorular
Erik yaprak delen (çil) hastalığı belirtileri nelerdir?
Yaprak, meyve, tomurcuk ve genç dallar üzerinde belirti oluşur. Yaprakta önce 1 mm çapında yuvarlak, yağ lekesi görünümünde lekeler çıkar; kenarları kırmızımtırak, ortası koyu kahverengidir. Bu lekeli kısımlar sonradan dökülerek yaprakta delikler oluşturur ve yapraklar dökülmeye başlar. Meyvede 1-2 mm çapında, ortası koyu çökük, çevresi kırmızımsı lekeler görülür; genç sürgünlerde ise zamk çıkaran küçük yaralar oluşur.
Erik sert çekirdekli meyvelerde sitospora kanseri belirtileri nelerdir?
Gövde, ana dal ve yan dallarda kanser yaraları, ince dallarda ise kuruma ve geriye doğru ölüm şeklinde görülür. Enfekteli kısımda kabuk kahverengileşir, çöker ve etrafında kallus dokusu ile zamk akıntısı oluşarak kanser görünümü ortaya çıkar. Kanserli kısım uzunlamasına kesildiğinde iletim demetlerinde aşağı ve yukarı doğru kahverengi bantlar ve sağlıklı dokuyla arasında kırmızımsı kahverengi bir hat görülür. Dal veya gövdeyi tamamen sararsa üst kısım aniden solar ve kurur.
Erik meyve monilyası (mumya) belirtileri nelerdir?
Etmen özellikle meyvede, ayrıca çiçek ve yaprakta enfeksiyon yapar. İlk belirti meyve kabuğunda oluşan kahverengi bir veya birkaç lekedir; lekenin etrafında açık kahverengi bir halka bulunur. Çürüme 1-2 günde genişleyerek meyve yüzeyinin yarıdan fazlasını kaplar ve çürüyen kısımda sarı-devetüyü renkli, halkalar şeklinde dizilmiş püstüller oluşur. Hastalıklı meyve hızla su kaybederek buruşur, mumyalaşır ve dalda asılı kalır.
Erik kırmızı örümcekler (akarlar) zararı nasıl anlaşılır?
Çıplak gözle zor görülen bu zararlılar yapraklarda bitki özsuyunu emerek ve toksik madde salgılayarak zarar yapar. Şiddetli zarar gören yapraklar kurşun veya gümüş rengini alır, ağaçlar kavrulmuş gibi görünür. Bazı türler çiçek çanak yapraklarını ve taze yaprakları emerek sararmaya, yassı akarlar ise tomurcukları zayıflatarak meyve tutmanın azalmasına neden olur.
Erik san jose kabuklubiti zararı nasıl anlaşılır?
Ağaçların gövde, dal, dalcık, sürgün, meyve, yaprak ve tomurcuklarında özsuyu emerek zarar yapar ve emgi sırasında toksik madde salgılar. Yaşlı ağaçlarda önce yaprak dökümü, ardından dalcık ve dalların kuruması görülür. Zararlının bulunduğu dalın kabuğundan boylamasına kesit alındığında kan kırmızısı renginde emgi lekeleri görülür; meyvelerde ise beslendiği yerlerde kırmızı lekeler oluşarak pazar değerini düşürür.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı GKGM - Erik (Çiftçi Eğitim Serisi) (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
