Künye Nedir, Nasıl Kesilir? Hale Ürün Gönderirken Künye ve İrsaliye Rehberi

Satış ve Ticaret Yayın: 7 dk okuma
Plastik hal kasasında salatalıklar, kasadaki etiket ve elde telefon
Kısa cevap

Künye nasıl kesilir sorusunun kısa cevabı şudur: ürün sevk edilmeden önce sisteme bildirim yapılır ve sistem künyeyi oluşturur. Künye, bildirilen mal miktarına göre belge veya barkodlu etiket olarak basılır; elle düzenlenen bir etiket değildir.

Künye nasıl kesilir sorusu, hale veya toptancıya ürün gönderenlerin sevk öncesinde netleştirmesi gereken konulardan biridir. Günlük kullanımda 'künye kesmek' denir; ancak işlem, ürüne elle bilgi yazmak değildir. Ürün için yapılan bildirimden sonra sistemin ürettiği künye, malın kimliğini ve izlenebilirlik bilgilerini taşıyan belge veya barkodlu etikettir.

Künye, satıcı ile alıcı arasındaki bilgi akışını somutlaştırır. Üretici, komisyoncu ve tüccar için doğru beyanın görünür karşılığıdır. Manav, market, restoran ve diğer alıcılar açısından ise aldıkları malın künyesini görmek, ürün bilgisini kontrol etmenin pratik yoludur. Halin işleyişi içindeki bu konuyu daha geniş çerçevede görmek için halin genel işleyişi rehberini inceleyebilirsiniz.

Künye nedir

5957 sayılı Kanuna göre künye, malların üretim yerini, cinsini, miktarını, hangi üretici ve işletmeye ait olduğunu, varsa sertifika bilgilerini ve Bakanlıkça uygun görülecek diğer hususları içeren barkodlu etiket veya bu bilgileri içeren belgedir. Bu tanım önemli bir ayrımı açıklar: Künye yalnızca ambalaja yapıştırılan bir etiket değildir; aynı bilgileri taşıyan belge biçiminde de bulunabilir.

Künyedeki bilgiler, malın izlenebilirliğine hizmet eder. Ürünün nerede üretildiği, hangi üretici veya işletmeyle bağlantılı olduğu, cinsi ve miktarı künye üzerinden görülür. Varsa sertifika bilgisi de aynı kapsamda yer alır. Bu nedenle künye, satış alanında yalnızca bir tanıtım unsuru değil, mal hakkında bilgi veren düzenli bir kayıttır.

Perakende satış yapan üreticiler hariç, toptan veya perakende satış yapan diğer satıcıların malları sınıflandırması, gıda güvenilirliği ve hijyen şartlarına uygun biçimde satışa sunması gerekir. Kanun ayrıca izlenebilirlik bilgilerini taşıyan künyelerin kap veya ambalaj üzerinde bulundurulmasını zorunlu tutar. Künyeli mal tercih eden alıcı, bu bilgileri satış aşamasında görmeyi bekleyebilir.

Künye nasıl kesilir: bildirimden künyeye

Künye nasıl kesilir denildiğinde esas adım bildirimdir. Yönetmeliğe göre bildirim, bildirim miktarı veya üzerindeki malın üretildiği yerden sevkinden önce bildirimcinin sisteme yaptığı beyandır. Bildirim, hale doğrudan başvurarak, internet üzerinden çevrimiçi olarak veya çağrı merkezi üzerinden telefonla yapılabilir. Sevkten önce bildirim yapılmadığında sistemde künye oluşmaz.

Bildirimden sonra sistem künyeyi oluşturur. Sistem her künyeye özgün bir künye numarası verir. Bildirilen mal miktarına göre künye numarası ve diğer bilgiler sistem üzerinden belge ya da barkodlu etiket biçiminde basılır. Bakanlık, barkodlu etiketi zorunlu kılabilir ve basılacak etiket adedini sınırlayabilir.

Bu yüzden 'kesmek' sözü, sistemde oluşan künyeyi alma ve basma işlemini anlatır. Künyedeki bilgilerin dayanağı bildirimdir. Bilgilerin doğru girilmesi hem sevk eden tarafın sorumluluğu hem de sonraki satışlarda ürünün izinin sürülebilmesi bakımından önemlidir. HKS'ye ilk kez kaydolacak veya kayıt sürecini öğrenmek isteyenler için HKS kaydı nasıl yapılır yazısı ayrı bir rehberdir; burada kayıt adımlarını tekrar etmek yerine künyenin kullanımına odaklanıyoruz.

Künye etiket mi, belge mi

Künye hem etiket hem belge olabilir. Kanundaki tanım barkodlu etiketi de bilgileri içeren belgeyi de kapsar. Yönetmelikte de sistemin, bildirilen mal miktarına göre belge veya barkodlu etiket basımına imkân verdiği belirtilir. Bu nedenle yalnızca fiziksel etiketin varlığı üzerinden değerlendirme yapmak doğru değildir; asıl ölçüt, sistemin oluşturduğu ve zorunlu bilgileri taşıyan künyedir.

Barkod, künye bilgisinin sorgulanmasını kolaylaştırabilir. Ancak künyenin işlevi barkodla sınırlı değildir. Üretim yeri, malın cinsi ve miktarı ile üretici veya işletme bilgisi, malın hareketi boyunca anlaşılabilir olmalıdır. Etiket ya da belge tercihi yapılırken, malın üzerinde veya satış alanında bilgilerin kolayca görülebilmesi esas alınır.

Künye malın neresinde olmalı ve kimler muaf

Toptan veya perakende satışta künye, malın üzerinde ya da kap veya ambalajın herkesin kolayca görebileceği bir yerinde bulunmalıdır. Satışa sunulan mal kap veya ambalajından çıkarılmışsa künye, satış alanında herkesin kolayca görebileceği uygun bir yerde tutulur. Böylece alıcı, ürünü incelerken künyeye de erişebilir.

Görünür bulundurma zorunluluğu, malın üretildiği yerden satış yerine sevk aşamasında aranmaz. Bu istisna, satış noktasındaki görünürlük kuralını ortadan kaldırmaz. Mal satışa sunulduğunda, künyenin erişilebilir konumda olması gerekir.

Yönetmeliğe göre bildirim miktarının altındaki satışlar ile üreticinin tüketiciye doğrudan perakende satışı bu görünür bulundurma kapsamı dışındadır. Kanunda ayrıca perakende satış yapan üreticiler, diğer satıcılar için düzenlenen künye bulundurma yükümlülüğünün dışında tutulur. Somut satışınızın hangi kapsama girdiğinden emin değilseniz ilgili müdürlükten teyit edin.

Alıcı künyeyi nasıl kontrol eder

Alıcının ilk kontrolü, künyenin malın üzerinde, kap veya ambalajında ya da açıkta satılan mal için satış alanında görünür olup olmadığıdır. Ardından üretim yeri, ürünün cinsi, miktarı, üretici veya işletme bilgisi ve varsa sertifika bilgisinin mal ve satış bilgileriyle uyumuna bakılabilir. Bu kontrol, künyenin maldan bağımsız bir kâğıt olarak değil, ilgili ürünün bilgisi olarak değerlendirilmesini sağlar.

Hal.gov.tr'de Künye Sorgulama ekranı bulunur. Bakanlık ayrıca HKS Mobil Uygulamasını duyurur. Sorgulama yaparken künye üzerindeki sistem bilgilerini esas alın; tereddüt halinde satıcıdan açıklama isteyin ve ilgili birime başvurun. Toptan alış ve satış fırsatlarını değerlendirirken toptan sebze meyve alım satım ilanları içindeki mal bilgisini de künye kontrolünden ayrı düşünmeyin.

Fiyat incelemesi yaparken de ürünün cinsi ve satış koşullarını birbirinden ayırmak gerekir. güncel hal fiyatları sayfasındaki resmi hal ve borsa verileri (Harman derlemesi), künye bilgisinin yerine geçmez. Künye ürünün izlenebilirliğini, fiyat verisi ise ilgili piyasa kaydını gösterir.

Künyeden kim sorumlu

Künye zincirinde üç tarafın ayrı görevi vardır. Bildirimci, malı sevk etmeden önce doğru bilgiyle bildirim yapar; künyenin içeriği bu beyana dayanır. Satıcı, yani perakende satış yapan üreticiler dışında toptan veya perakende satış yapan herkes, Kanunun 5. maddesine göre künyeyi kap veya ambalaj üzerinde bulundurmakla yükümlüdür. Toptancı hali ise Kanunun 16. maddesine göre halde veya hale bildirilerek işlem gören malların bilgilerini elektronik ortamda tutmak, bu verileri Hal Kayıt Sistemi'ne aktarmak ve hale giren çıkan malları kontrol edip denetlemekle görevlidir.

Bu ayrım, bir sorun çıktığında kime başvurulacağını da gösterir: künye bilgisi hatalıysa önce bildirimi yapan taraf, satış noktasında künye yoksa satıcı, halde işlem gören malda tereddüt varsa hal yönetimi muhataptır.

Künyesiz ve hatalı künyeli ürün: yasak ve ceza

Künyesiz ürün cezası konusu, görünür künye bulundurma yükümlülüğü ile birlikte ele alınmalıdır. Kanunun ilgili hükmüne aykırı olarak künye bulundurmamak, idari para cezası gerektiren fiiller arasındadır. Künyede veya malın kalitesine, standardına ya da gıda güvenilirliğine ilişkin belgelerde bilerek değişiklik yapmak; bunları tahrif veya taklit etmek; üçüncü kişileri yanıltıcı ifadelere yer vermek de yasaktır.

Bu aykırılıklar için idari para cezası uygulanır. Aynı fiilin bir takvim yılı içinde tekrarında ceza her tekrar için iki katı uygulanır. Kanundaki ilk tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiğinden, güncel tutarı il müdürlüğünden veya belediyeden teyit edin.

Miktarına, değerine, üretim şekline veya künyede belirtilen diğer hususlara ilişkin gerçeğe aykırı beyanda bulunulan mallarda hal rüsumu, belediye encümeni kararıyla toptan satış bedelinin yüzde yirmi beşi oranında cezalı olarak alınır. Bu hüküm, beyan ile künye bilgisinin tutarlı olmasının neden önemli olduğunu açıkça gösterir. Yanlışlığı fark edilen bir bilgiyi satış sürecinde görmezden gelmek yerine ilgili kurumdan işlem yolunu teyit etmek gerekir.

Künyede sık yapılan hatalar

  • Bildirimi sevkten sonraya bırakmak: Bildirim, malın üretildiği yerden çıkmadan önce yapılır. Yola çıkmış mal için sonradan künye beklemek, beyan ile sevk arasındaki sırayı bozar.
  • Künyeyi mala değil sevkiyata göre düşünmek: Künye bildirilen mal miktarına göre basılır. Farklı ürünler veya farklı üreticilerin malları aynı künyeyle gösterilmez; her bildirimin kendi künyesi vardır.
  • Kap değişince künyeyi kaybetmek: Mal başka kaba aktarılır ya da açıkta satışa geçilirse künye de görünür bir yerde kalmalıdır. Açıkta satışta künye satış alanının uygun bir yerine konur.
  • Künye üzerinde düzeltme yapmak: Künyede bilerek değişiklik yapmak, tahrif ve taklit Kanunda yasaktır. Bilgi hatalıysa üzerine yazmak yerine bildirimi yapan tarafla ve ilgili halle düzeltme yolunu konuşun.
  • Künyeyi saklamamak: Alıcı için künye, aldığı malın izlenebilirlik kaydıdır. Faturayla birlikte saklamak, sonradan çıkabilecek bir soruda malın kaynağını göstermeyi kolaylaştırır.

Künye ile irsaliye aynı şey mi

Künye ile irsaliye aynı belge değildir ve birbirinin yerine geçmez. Künye, ürünün üretim yeri, cinsi, miktarı ve üretici veya işletme bağlantısı gibi izlenebilirlik bilgilerini taşır. İrsaliye ise vergi mevzuatına bağlı ayrı bir belgedir.

Bu ayrım sevk ve satış belgelerini düzenlerken önem taşır. Künyenin bulunması, irsaliye düzenleme gereğini ortadan kaldırmaz; irsaliyenin bulunması da künyenin yerine geçmez. İrsaliyeyi kimin düzenleyeceği vergi mükellefiyetine göre değiştiği için, kendi işleminiz için mali müşavirinizle teyit edin.

Paylaş: WhatsApp

Üreticiden ve tüccardan toptan sebze meyve ilanlarını il il incele, satıcıyla doğrudan görüş.

Toptan alım ve satış ilanlarına bak

Sık sorulan sorular

Künye elle yazılarak hazırlanabilir mi?

Künye, sevk öncesi bildirimden sonra sistem tarafından oluşturulur. Sistemden belge veya barkodlu etiket olarak basılır.

Ürün sevk edilirken künyenin görünür olması gerekir mi?

Üretim yerinden satış yerine sevk aşamasında görünür bulundurma zorunluluğu aranmaz. Satışa sunulduğunda künye görünür bir yerde olmalıdır.

Açıkta satılan malın künyesi nereye konur?

Kap veya ambalajından çıkarılmış mallarda künye, satış alanında herkesin kolayca görebileceği uygun bir yerde bulundurulur.

Künye ile irsaliyeden yalnızca biri yeterli olur mu?

Hayır. Bunlar farklı amaçlı belgelerdir ve birbirlerinin yerine geçmez.

Kaynaklar

  1. 5957 sayılı Sebze ve Meyve ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (mevzuat.gov.tr) (erişim: 21.11.2026)
  2. Sebze ve Meyve Ticareti ve Toptancı Halleri Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 7 Temmuz 2012 (erişim: 21.11.2026)
  3. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu (madde 17/7, yeniden değerleme) (erişim: 21.11.2026)
  4. Ticaret Bakanlığı, Hal Kayıt Sistemi (HKS) (erişim: 21.11.2026)
  5. Hal Kayıt Sistemi, Künye Sorgulama (hal.gov.tr) (erişim: 21.11.2026)

Bunları da okuyun

İlgili sayfalar

Tarım Rehberleri ve Araçları Tüm rehberleri gör