Menü
Aspir (Carthamus tinctorius), papatyagiller (Asteraceae/Compositae) familyasından, kurağa dayanıklı bir yağ bitkisidir ve derin kazık köküyle münavebe planlarında değerli bir tamamlayıcıdır. Türkiye'de daha çok İç Anadolu, Geçit ve kurak Trakya kuşağında, buğday ekim nöbetine giren alternatif ürün olarak yetiştirilir. Aspirin ekim nöbetindeki rolü iki yönlüdür: bir yandan derin kökleriyle toprağın alt katmanlarındaki nemi ve besini kullanır, diğer yandan tahıl ağırlıklı üretimde tek yönlü toprak yorgunluğunu kırar. Ancak aspir, ayçiçeği ile aynı familyadan olduğu için familya içi rotasyon kurallarına dikkat edilmesi gereken bir üründür. Doğru kurgulanmış bir münavebede aspir; nadas alanlarını değerlendiren, toprağı derinlemesine gevşeten ve bir sonraki tahıl için uygun bir yapı bırakan bir ürün olur. Yanlış kurgulandığında ise Sclerotinia ve Fusarium gibi ortak hastalıkların tarlada birikmesine yol açabilir. Bu nedenle aspirde münavebe, verimi ve toprak sağlığını doğrudan belirleyen kritik bir uygulamadır.
Aspirde münavebe, hem toprak sağlığı hem de bitki sağlığı açısından belirleyicidir. Aspir Asteraceae familyasındandır ve ayçiçeği ile birçok ortak hastalık ve zararlıyı paylaşır: Sclerotinia sclerotiorum (beyaz çürüklük), Fusarium solgunluğu, Alternaria ve Verticillium bu grubun başında gelir. Bu patojenlerin toprakta kalıcı sklerot ve spor oluşturması nedeniyle aspir veya ayçiçeğinin arka arkaya aynı tarlaya ekilmesi, hastalık baskısını yıldan yıla artırır. Münavebe, konukçu bitkinin ortadan kalktığı yıllarda bu etmenlerin topraktaki yoğunluğunu düşürerek döngüyü kırar. Besin dengesi açısından da önemlidir: aspirin derin kazık kökü, tahılların ulaşamadığı alt katman nemini ve besinini değerlendirir, böylece toprak profili daha dengeli kullanılır. Kök derinliğinin farklılığı, sığ köklü tahıllar ve baklagillerle dönüşümlü ekildiğinde toprağın farklı katmanlarının dinlenmesini sağlar. Ayrıca aspir kendi otları ve tahıl kökenli yabancı otlar için farklı bir rekabet ortamı oluşturarak yabancı ot spektrumunun tek yönlü sabitlenmesini engeller.
Aspir için en uygun önceki ürünler tahıllardır. Buğday, arpa ve tritikale gibi kışlık tahıllardan sonra aspir ekimi klasik ve güvenli bir kombinasyondur; çünkü tahıllar Asteraceae hastalıklarını taşımaz, hasat sonrası tarlayı erken boşaltır ve aspirin derin kökü tahılın bıraktığı sıkışmış alt katmanı gevşetir. Baklagiller de aspir öncesi çok uygundur: nohut, mercimek, fasulye ve yem bezelyesi gibi baklagiller havanın azotunu toprağa bağlayarak aspirin ihtiyaç duyduğu azotun bir kısmını hazırlar ve farklı hastalık grubuna sahip oldukları için döngüyü kırar. Aspirden sonra ise yine tahıl ekmek idealdir; aspirin derin kökü toprağı gevşettiği ve az kalıntı bıraktığı için ardından ekilen buğday veya arpa iyi bir tohum yatağı bulur. Böylece baklagil, aspir ve tahıl üçlüsü familya çeşitliliği yüksek, azot dengesi korunan ve hastalık döngüsü kırılan sağlıklı bir rotasyon oluşturur.
Aspirde kaçınılması gereken en önemli hata, aspiri kendi ardından veya ayçiçeği ile arka arkaya ekmektir. Aspir ve ayçiçeği aynı Asteraceae familyasından olduğu için Sclerotinia (beyaz çürüklük), Fusarium ve Verticillium solgunlukları ile Alternaria yaprak lekesi gibi ortak hastalıkları paylaşır; bu iki ürünü peş peşe ekmek toprakta sklerot ve inokulum birikimine, verim düşüşüne yol açar. Bu nedenle aspir aynı tarlaya en az 3-4 yıl arayla dönmelidir. Kolza (kanola) ve yerfıstığı gibi Sclerotinia'ya duyarlı ürünlerden hemen sonra da aspir ekilmemelidir, çünkü beyaz çürüklük baskısı yüksek kalır. Ayrıca yabani ayçiçeği ve gelincik gibi Asteraceae yabancı otlarının yoğun olduğu tarlalarda aspir riskleri artar. Sulu ve drenajı zayıf, sürekli nemli kalan tarlalar da aspir için uygun değildir; bu koşullar kök çürüklüğü ve solgunluk etmenlerini tetikler. Kısacası aynı familyanın üst üste ekilmesinden ve Sclerotinia konukçularının hemen ardından ekimden kaçınılmalıdır.
Kurak ve yarı kurak alanlar için önerilen 4 yıllık örnek münavebe şöyle kurgulanabilir. 1. Yıl: Baklagil (nohut veya mercimek), toprağa azot bağlar ve farklı hastalık grubuyla döngüyü kırar. 2. Yıl: Kışlık buğday veya arpa, baklagilin bıraktığı azottan yararlanır. 3. Yıl: Aspir, tahılın gevşettiği ve azot bıraktığı toprakta derin köküyle alt katman nemini değerlendirir. 4. Yıl: Yeniden tahıl (arpa veya tritikale), aspirin gevşettiği topraktan faydalanır ve bir sonraki baklagil döngüsüne geçiş sağlar. Alternatif 3 yıllık plan: 1. Yıl buğday, 2. Yıl aspir, 3. Yıl nohut şeklinde uygulanabilir. Her iki planda da aspir ile ayçiçeği asla peş peşe getirilmez ve aspir aynı tarlaya en erken 3-4 yıl sonra döner. Nadas uygulanan bölgelerde aspir, nadas yılının yerine geçen değerlendirici ürün olarak da planlanabilir.
Aspir en iyi tahıllardan (buğday, arpa, tritikale) sonra ekilir. Tahıllar Asteraceae hastalıklarını taşımaz, tarlayı erken boşaltır ve aspirin derin kökü tahılın sıkıştırdığı alt katmanı gevşetir. Baklagillerden (nohut, mercimek) sonra ekmek de çok uygundur, çünkü baklagiller toprağa azot bağlar.
Hayır, önerilmez. Aspir ve ayçiçeği aynı papatyagiller familyasından olduğu için Sclerotinia, Fusarium ve Verticillium gibi ortak toprak kökenli hastalıkları paylaşır. Peş peşe ekim bu etmenlerin toprakta birikmesine ve verim kaybına yol açar. Aralarında en az 3-4 yıl bırakılmalıdır.
Aspir aynı tarlaya en az 3-4 yıl arayla dönmelidir. Bu ara, Sclerotinia sklerotları ve Fusarium sporlarının topraktaki yoğunluğunun düşmesi ve familyaya özgü hastalık baskısının azalması için gereklidir. Daha kısa aralıklarla ekim hastalık ve toprak yorgunluğu riskini artırır.
Aspirden sonra tahıl (buğday veya arpa) ekmek idealdir. Aspirin derin kazık kökü toprağı gevşetir ve nispeten az kalıntı bırakır, bu da ardından ekilen tahıla iyi bir tohum yatağı sağlar. Ayçiçeği veya kolza gibi Sclerotinia'ya duyarlı ürünler aspirden hemen sonra ekilmemelidir.
Evet, aspir baklagillerle çok uyumludur. Nohut, mercimek ve yem bezelyesi gibi baklagiller havanın azotunu toprağa bağlar ve aspirin ihtiyaç duyduğu azotu kısmen hazırlar. Ayrıca farklı hastalık grubuna sahip olduklarından döngüyü kırar. Baklagil, aspir ve tahıl üçlüsü dengeli bir rotasyon oluşturur.
Kaynak: TAGEM Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü ve Ziraat Fakülteleri Aspir Yetiştirme Teknikleri. Münavebe planı bölge, toprak ve iklim koşullarına göre uyarlanmalıdır.
Harman üzerinde güncel aspir ilanlarını inceleyin ya da ürününüzü ücretsiz ilan verin.
Satılık Aspir Aspir Ne Zaman Ekilir Aspir Yetiştiriciliği Tüm Aspir BilgileriZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
