Zeytin Hastalıkları ve Zararlıları

Zeytin yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Zeytin Hastalıkları

Zeytin Dal Kanseri

Pseudomonas savastanoi pv. savastanoi

Belirti: Yıllık sürgünlerde yaprak, çiçek ve meyve dökümü sonucu açılan yara yerlerinde küçük, yuvarlak ve süngerimsi krem-yeşil renkte urlar ve siğiller oluşur. Bu urlar zamanla fazla ışık ve ısının etkisiyle koyu kahverengiye döner, çatlar ve tepesi çöker. Don çatlaklarında oluşan urlar çatlaklar boyunca dalı sarmış olarak görülür. İleri durumda dallar çıplak ve kanserli bir görünüm alır.

Etmen / koşul: Hasat sırasında sırık vuruğu, dolu yarası, budama hataları ve don çatlakları gibi yaralanmalar enfeksiyonu kolaylaştırır. Nemli ve yağışlı koşullar hastalığın yayılmasını artırır.

Önlem: Sık don olan yerlere dikim yapılmamalı, fazla su tutan killi topraklarda drenaj açılmalı, sağlıklı fidan ve aşı kalemi kullanılmalıdır. Budama nemli ve yağışlı günlerde yapılmamalı, aletler sık sık dezenfekte edilmeli, sırıkla hasattan vazgeçilmeli ve budama artıkları hemen yakılmalıdır.

Verticillium Solgunluğu

Verticillium dahliae

Belirti: Ani ve yavaş solgunluk olmak üzere iki tip belirti görülür. Ani solgunlukta kış sonu erken ilkbaharda sürgün ve dallar aniden kurur, kabuk dokusu erguvan rengine döner ve dal kesitinde iletim demetlerinin koyu kestane rengine döndüğü görülür. Yapraklar yeşil rengini kaybedip açık kahverengine döner ve orta damar boyunca geriye kıvrılır. Yavaş solgunlukta ise ilkbaharda çiçeklerde belirti başlar, mumyalaşan çiçek tomurcukları kahverengileşip ağaçta asılı kalır.

Etmen / koşul: Çok geniş konukçu dizisine sahip topraktan bulaşan bir mantardır. Aşırı sulama, salma sulama, fazla azotlu gübreleme ve ara tarım hastalığın bulaşma ve taşınma riskini artırır.

Önlem: Sağlıklı üretim materyali kullanılmalı, hastalığın görülmediği alanlarda zeytinlik kurulmalı, konukçu bitki yetiştirilmiş topraklarda en az 2 yıl arpa, yulaf, buğday gibi tahıllar ekildikten sonra dikim yapılmalıdır. Aşırı azotlu gübreleme ve salma sulamadan kaçınılmalı, ara tarım yapılmamalı, hastalıklı sürgünler budanıp bahçeden uzaklaştırılmalı ve aletler dezenfekte edilmelidir.

Halkalı Leke Hastalığı

Spilocaea oleaginea (Cycloconium oleaginum)

Belirti: İlk belirtiler ilkbaharda yaprak üst yüzeyinde görülen siyahımsı-gri renkte yuvarlak nokta şeklindeki lekelerdir. Lekenin olduğu yerde renk açılır, etrafında açık renkli bir halka, onu da dıştan ikinci bir halka çevirir; bu görünüm hastalığa adını verir. Hastalıklı yapraklar dökülür, bu da verim azalmasına ve erken meyve dökümüne yol açar.

Etmen / koşul: Taban arazide, ağır ve su tutan topraklarda, nemli ve havasız ortamda hastalık şiddetlenir.

Önlem: Ağır su tutan topraklarda zeytinlik kurulmamalı, drenaj kanalları açılmalıdır. Aşırı azotlu gübreden kaçınılmalı, ağaçlar havalanacak ve ışık alacak şekilde budanmalı, kuru dallar temizlenmeli, yere dökülen lekeli yapraklar toplanıp yakılmalı veya sürülerek gömülmelidir.

Antraknoz

Colletotrichum gloeosporioides

Belirti: Asıl zararını meyvelerde yapar. İlk belirtiler meyveler olgunlaştığında düzenli veya düzensiz kahverengileşme şeklinde, genellikle meyvenin uç kısmında basık ve içe çökmüş lezyon olarak görülür. Meyve büyüdükçe lezyonlar birleşip meyveyi tamamen veya kısmen çürütür, meyve suyunu kaybeder ve sonunda mumyalaşıp derimsi görünüm alarak dalda asılı kalır. Yağ kalitesini bozar; şiddetli yıllarda üründe yüzde 50'ye varan kayıp olur.

Etmen / koşul: Etmen düşük sıcaklıkta mumyalaşmış meyvelerde bir yıl canlı kalıp bulaşma kaynağı olur. Sonbahar yağışları hastalık oluşumunda etkilidir; doğal gelişme koşulu yaklaşık 20-26 derece sıcaklık ve yüzde 90 nemdir, yağmur ve rüzgarla yayılır.

Önlem: Mumyalaşmış meyveler ve hastalıklı sürgünler bahçeden uzaklaştırılıp imha edilmeli, ağaçların havalanması sağlanacak şekilde budama yapılmalı ve sonbahar yağışlı dönemde meyvelerin uzun süre dalda kalması önlenmelidir.

Zeytin Zararlıları

Zeytin Sineği

Bactrocera oleae

Zarar şekli: Larva, meyve etinde çekirdek etrafında galeriler açarak beslenir. Bunun sonucu meyveler çürüyerek dökülür, zeytinyağı miktarı azalır ve yağda asitlik yükselir. Meyvelerde larvanın açtığı galeriler ve ergin çıkış delikleri görülür; özellikle sofralık zeytinlerde zarar büyük önem taşır.

Koşul: Kışı toprağın 2-5 cm derinliğinde pupa halinde veya ergin olarak geçirir. Erginler toprak sıcaklığı 10 dereceyi bulduğunda, genellikle hazi'randan itibaren çıkar; bir dölün gelişme süresi 30-40 gündür ve bölgeye göre yılda 2-5 döl verir.

Önlem: En az 5 hektarlık alanlarda kitlesel tuzaklama yöntemiyle (Bakanlıkça ruhsatlı tuzaklar) popülasyon düşük tutulabilir. Tuzakların haziran ayının ilk yarısından itibaren asılması ve vuruk sayımlarıyla izleme yapılması önerilir.

Zeytin Güvesi

Prays oleae

Zarar şekli: Larvaları yılda üç dölde ağacın ayrı dönemlerinde zarar yapar. Yaprak dölünde larvalar yaprağın iki epidermisi arasında galeriler açarak yaprak ve sürgün uçlarında beslenir. Çiçek dölünde çiçek salkımları arasında beslenerek tomurcuk ve çiçekleri tahrip eder, meyve tutumunu engeller. Meyve dölünde larvalar meyveye sap dibinden girerek meyve ile sapın birleştiği kısmı tahrip eder ve meyvelerin dökülmesine neden olur; bazı yıllarda yüzde 30'a varan ürün kaybı olur.

Koşul: Yılda üç döl verir; her döl ağacın farklı fenolojik dönemine (yaprak, çiçek, meyve) denk gelir. Çiçek dölü döneminde yoğun avcı ve parazitoit kompleksi bulunur.

Önlem: Tomurcukların kabarmaya başladığı mart sonu nisan başında 3 ağaca bir delta tipi eşeysel çekici tuzak asılarak düşük ve orta yoğunluklu popülasyonlar baskı altına alınabilir; doğal düşmanları korumak için seçici yöntemler tercih edilmelidir.

Zeytin Kabuklu Biti

Parlatoria oleae

Zarar şekli: Gövde, dal, sürgün, yaprak ve meyvelerde beslenir. Beslenirken meyvelerde kırmızı veya mor lekeler oluşturur; böyle lekeli meyveler pazar değerini kaybeder, depolamada büyük kayıplara uğrar ve konserveye uygun olmaz. Popülasyonu yüksek olduğunda ağaçların kurumasına neden olur.

Koşul: Kışı olgun dişi döneminde geçirir, yılda 2 döl verir. Nem oranı yüksek sahil kesimleri ile sulanan bahçelerdeki yeşil sofralık çeşitleri tercih eder.

Önlem: Bulaşık bahçelerde toprak işleme, sulama, gübreleme ve budama usulüne uygun yapılmalı, budama artıkları yakılarak imha edilmelidir. Bulaşık ağaçlardan alınan dayak ve sırıklar temiz ağaçlarda kullanılmamalı, bahçe kenarındaki çit bitkileri kontrol edilip gerekirse kesilip yakılmalıdır.

Zeytin Karakoşnili

Saissetia oleae

Zarar şekli: Larva ve ergin dönemlerinde ağacın özsuyunu emerek beslenir ve salgıladığı tatlı madde bütün ağacı sarar. Bu tatlımsı madde üzerinde saprofit mantarlar üreyerek karaballık (fumajin) oluşturur; bu siyah tabaka fotosenteze engel olur. Özsuyun emilmesi ve karaballık ağaçları zayıflatır, yoğunluk arttıkça yaprak ve meyve dökümleri ile dallarda kurumalar başlar, ürün kaybı yüzde 60-70'e ulaşabilir.

Koşul: Kışı genellikle yapraklarda ikinci ve üçüncü dönem larva halinde geçirir. Üreme gücü yüksektir; bir ana kabuğu altında 500-3000 yumurta bulunabilir. Kışın 5-6 gün sıfır derece altı sıcaklık ve yaz kuru sıcakları doğal ölümü artırır.

Önlem: Koşnil zayıf ağaçlarda daha kolay yaşadığından ağaçlar kuvvetli tutulmalıdır; kuruyan dallar kesilmeli, ağacın iç kısmının hava ve ışık almasını sağlayacak budama yapılmalı ve gübreleme tekniğine uygun yapılmalıdır. Son don ve kırağıdan sonra budama yapılarak zararlı popülasyonu düşürülür.

Zeytin Fidan Tırtılı

Palpita unionalis

Zarar şekli: Yumurtadan çıkan larvalar taze yaprak ve sürgünlerde beslenir; tercihi taze zeytin fidanları ve sürgünleridir. Üçüncü larva döneminden sonra oburca beslenerek yaprakların tamamını tüketir, ağaçların ertesi yıl meyve verecek yeni sürgünlerini yer. Popülasyon çok yüksek olduğunda ben düşme döneminde olgunlaşmamış meyvelerin kabuğunu kemirerek çekirdeğe kadar meyve etini yiyerek zarar yapar.

Koşul: Kışı son dönem larva olarak toprak altında geçirir; Bursa koşullarında ağustos-kasım döneminde birbiri içine girmiş 2 döl ve 1 kısmi döl verir. Özellikle taze fidan ve obur sürgünlerde gelişir.

Önlem: Bahçe kenarındaki diğer konukçu bitkiler yok edilmeli, kışın toprak sürümü yapılarak toprakta kışlayan larvalar yüzeye çıkarılmalı, ilk dönem larvaların sevdiği obur sürgünler temizlenip yakılarak larva popülasyonu düşürülmelidir.

Zeytin Pamuklu Koşnili

Philippia oleae

Zarar şekli: Erginler ilk bakışta beyaz pamuksu bir görünümdedir. Bitki özsuyunu emer ve salgıladıkları tatlımsı maddeyle fumajin (karaballık) oluşmasına neden olur. Yoğunluğun fazla olduğu durumlarda ağaçlarda genel bir zayıflama ve ince dal kurumaları görülür.

Koşul: Kışı genç ergin dişi olarak yaprak altı ve sürgünlerde geçirir. Karadeniz, Ege ve Marmara'da yılda iki, Akdeniz'de bir döl verir. Yol kenarındaki tozlu zeytinliklerin etek dalları ve dip sürgünlerinde yoğunlaşır.

Önlem: Tozlanmayı önleyen önlemler alınmalı, dip sürgünleri kesilmeli ve yoğunluğun az olduğu hallerde pamuklanma görülen dallarda budama yapılmalıdır; genellikle ayrı bir kimyasal mücadeleye gerek yoktur.

Zeytin Pamuklubiti

Euphyllura spp.

Zarar şekli: Genç nimfler sarı veya açık yeşildir ve vücutlarından çıkardıkları çok ince iplikçikler pamuk yığını gibi kümelenir. Larvalar zeytin somaklarında tomurcuk sapları ve sürgün uçlarında özsu emerek ağaçların ve sürgünlerin zayıflamasına, çiçek ve çiçek tomurcuklarının dökülmesine neden olur. Ayrıca balımsı madde üreterek çiçeklenmeyi ve meyve bağlamayı düşürür.

Koşul: Kışı ergin olarak ağaçların kabuk altlarında, yarık ve çatlaklarda geçirir; erginler şubat ortasından itibaren faal hale geçer. İlkbaharın yağışlı, nemli geçtiği ve budanmamış zeytinliklerde çiçeklenme döneminde zararlı olur.

Önlem: Ağaçlar daima sağlıklı tutulmalı, bol güneş alması ve havalanması sağlanmalıdır. Düzenli budama yapılarak nemli ve havasız ortam önlenmeli; doğal düşmanları korumak için sadece yoğun zarar görmüş somaklara müdahale edilmelidir.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları tanıma amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle, etiket talimatına ve resmi Zirai Mücadele Teknik Talimatlarına uygun yapılmalıdır. Kesin teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.

Sık Sorulan Sorular

Zeytin zeytin dal kanseri belirtileri nelerdir?

Yıllık sürgünlerde yaprak, çiçek ve meyve dökümü sonucu açılan yara yerlerinde küçük, yuvarlak ve süngerimsi krem-yeşil renkte urlar ve siğiller oluşur. Bu urlar zamanla fazla ışık ve ısının etkisiyle koyu kahverengiye döner, çatlar ve tepesi çöker. Don çatlaklarında oluşan urlar çatlaklar boyunca dalı sarmış olarak görülür. İleri durumda dallar çıplak ve kanserli bir görünüm alır.

Zeytin verticillium solgunluğu belirtileri nelerdir?

Ani ve yavaş solgunluk olmak üzere iki tip belirti görülür. Ani solgunlukta kış sonu erken ilkbaharda sürgün ve dallar aniden kurur, kabuk dokusu erguvan rengine döner ve dal kesitinde iletim demetlerinin koyu kestane rengine döndüğü görülür. Yapraklar yeşil rengini kaybedip açık kahverengine döner ve orta damar boyunca geriye kıvrılır. Yavaş solgunlukta ise ilkbaharda çiçeklerde belirti başlar, mumyalaşan çiçek tomurcukları kahverengileşip ağaçta asılı kalır.

Zeytin halkalı leke hastalığı belirtileri nelerdir?

İlk belirtiler ilkbaharda yaprak üst yüzeyinde görülen siyahımsı-gri renkte yuvarlak nokta şeklindeki lekelerdir. Lekenin olduğu yerde renk açılır, etrafında açık renkli bir halka, onu da dıştan ikinci bir halka çevirir; bu görünüm hastalığa adını verir. Hastalıklı yapraklar dökülür, bu da verim azalmasına ve erken meyve dökümüne yol açar.

Zeytin zeytin sineği zararı nasıl anlaşılır?

Larva, meyve etinde çekirdek etrafında galeriler açarak beslenir. Bunun sonucu meyveler çürüyerek dökülür, zeytinyağı miktarı azalır ve yağda asitlik yükselir. Meyvelerde larvanın açtığı galeriler ve ergin çıkış delikleri görülür; özellikle sofralık zeytinlerde zarar büyük önem taşır.

Zeytin zeytin güvesi zararı nasıl anlaşılır?

Larvaları yılda üç dölde ağacın ayrı dönemlerinde zarar yapar. Yaprak dölünde larvalar yaprağın iki epidermisi arasında galeriler açarak yaprak ve sürgün uçlarında beslenir. Çiçek dölünde çiçek salkımları arasında beslenerek tomurcuk ve çiçekleri tahrip eder, meyve tutumunu engeller. Meyve dölünde larvalar meyveye sap dibinden girerek meyve ile sapın birleştiği kısmı tahrip eder ve meyvelerin dökülmesine neden olur; bazı yıllarda yüzde 30'a varan ürün kaybı olur.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı GKGM, Zeytin Çiftçi Eğitim Serisi (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Zeytin üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Zeytin Yetiştiriciliği Satılık Zeytin Tarım Araçları