Koyun Hastalıkları ve Zararlıları

Koyun yetiştiriciliğinde sık görülen hastalık ve zararlıların belirtileri, etmenleri ve önleyici kültürel önlemleri. Aşağıdaki bilgiler resmi kaynaklara dayanır ve tanıtım amaçlıdır; kesin teşhis ve kimyasal mücadele için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.

Koyun Hastalıkları

Şap hastalığı

Aphthae epizooticae

Belirti: Ağız içi, dudak, meme ve tırnak aralarında su dolu kabarcıklar ve yaralar görülür. Aşırı salya akıntısı, ağızda şapırtı, iştahsızlık ve topallık belirgindir. Hayvan yem yiyemez ve verim hızla düşer.

Etmen / koşul: Çok bulaşıcı viral bir hastalıktır; hasta hayvanlarla temas, ortak yem-su ve bulaşık ekipmanla hızla yayılır.

Önlem: İhbarı mecburi bir hastalık olduğundan şüpheli durum derhal İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirilmeli, hasta hayvanlar izole edilmeli ve veteriner denetiminde aşılama programı uygulanmalıdır.

Brusella (Yavru atma)

Brucella melitensis

Belirti: Gebe koyunlarda genellikle gebeliğin son döneminde yavru atma (abort) görülür. Döl yolundan akıntı, son atamama ve döl tutmama dikkat çeker. İnsana da bulaşabilen zoonoz bir hastalıktır.

Etmen / koşul: Atık yavru, plasenta ve akıntılarla bulaşır; bulaşık mera, yem ve sudan diğer hayvanlara geçer.

Önlem: İhbarı mecburi olup şüpheli atıklar İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirilmeli, atık materyal güvenli imha edilmeli ve koruyucu aşılama veteriner programına göre yapılmalıdır.

Koyun-Keçi Çiçeği

Capripoxvirus

Belirti: Vücudun tüysüz bölgelerinde (dudak, göz çevresi, meme, bacak içleri) kırmızı lekeler ve kabarcıklar oluşur. Ateş, gözden-burundan akıntı, iştahsızlık ve halsizlik görülür. Genç hayvanlarda kayıplar yüksektir.

Etmen / koşul: Viral ve çok bulaşıcı bir hastalıktır; temas, solunum ve bulaşık ortamla yayılır.

Önlem: İhbarı mecburi hastalıktır; şüphe halinde İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirilmeli, hasta hayvanlar ayrılmalı ve aşılama programı veteriner denetiminde sürdürülmelidir.

Enterotoksemi (Çelerme)

Clostridium perfringens

Belirti: Özellikle iyi beslenen ve hızlı gelişen kuzularda ani ölümler görülür. Hayvanda durgunluk, koordinasyon bozukluğu, kasılma ve bazen ishal belirir. Çoğu zaman belirti görülmeden hayvan ölü bulunabilir.

Etmen / koşul: Bağırsakta bulunan bakterinin ani yem değişikliği ve aşırı kesif yem alımında çoğalıp toksin üretmesiyle ortaya çıkar.

Önlem: Yem değişiklikleri kademeli yapılmalı, kesif yem dengeli verilmeli ve koruyucu aşılama programı veteriner hekim önerisine göre uygulanmalıdır.

Mastitis (Meme yangısı)

Belirti: Memede şişlik, kızarıklık, sertlik ve sıcaklık artışı görülür. Sütte pıhtı, kan veya renk-kıvam bozukluğu olur, süt verimi düşer. Hayvanın memesi ağrılı olduğundan kuzusunu emzirmek istemeyebilir.

Etmen / koşul: Kirli altlık, hijyensiz sağım ve meme yaralanmalarıyla mikropların memeye girmesi sonucu gelişir.

Önlem: Sağım hijyenine ve temiz kuru altlığa dikkat edilmeli, şüpheli durumda hayvan veteriner hekime gösterilmelidir.

Ayak çürüğü (Pietin)

Dichelobacter nodosus

Belirti: Tırnak aralarında yumuşama, kötü kokulu akıntı ve şiddetli topallık görülür. Hayvan ağrıdan ayağını yere basamaz, yatmayı tercih eder ve yem yiyemediği için zayıflar. Birden fazla ayak etkilenebilir.

Etmen / koşul: Çamurlu, rutubetli ve gübreli zeminde bakterinin tırnağa yerleşmesiyle gelişir ve sürüde yayılır.

Önlem: Ağıl tabanı kuru tutulmalı, tırnaklar düzenli bakılıp kesilmeli, topallayan hayvanlar ayrılmalı ve veteriner hekime başvurulmalıdır.

Koyun Parazitleri ve Dış Etkenleri

Karaciğer kelebeği (İç parazit)

Fasciola hepatica

Zarar şekli: Halsizlik, zayıflama, solgun (anemik) görünüm ve çene altında ödem (su toplanması) görülür. İştah azalır, gelişme geriler ve süt-et verimi düşer. Ağır vakalarda ölümle sonuçlanabilir.

Koşul: Sulak, bataklık meralarda ara konakçı sümüklü böcekle yayılan parazitin otla birlikte yutulmasıyla bulaşır.

Önlem: Sulak ve bataklık alanlarda otlatmadan kaçınılmalı, parazit kontrolü ve mücadele takvimi veteriner hekim denetiminde yürütülmelidir.

Mide-bağırsak kurtları (İç parazit)

Zarar şekli: Kronik ishal, zayıflama, tüylerde matlaşma ve gelişme geriliği görülür. Anemi nedeniyle göz ve ağız mukozaları solgunlaşır, çene altında ödem olabilir. Kuzu ve toklularda büyüme belirgin şekilde yavaşlar.

Koşul: Bulaşık mera ve sularda bulunan parazit larvalarının otla birlikte alınmasıyla yayılır; aşırı otlatılan meralarda risk yüksektir.

Önlem: Mera yönetimine ve barınak hijyenine dikkat edilmeli, düzenli parazit kontrolü ve mücadelesi veteriner hekim önerisine göre yapılmalıdır.

Uyuz (Dış parazit)

Psoroptes ovis

Zarar şekli: Şiddetli kaşıntı, kaşınan bölgelerde yapağı dökülmesi, kabuklanma ve deride kalınlaşma görülür. Hayvanlar duvar ve nesnelere sürtünür, huzursuzdur ve zayıflar. Kıl/yapağı kaybı yaygınlaşır.

Koşul: Deride yerleşen uyuz etkeni, hasta hayvanla temas ve ortak barınak-ekipmanla hızla bulaşır.

Önlem: Hasta hayvanlar ayrılıp karantinaya alınmalı, barınak temizliği sağlanmalı ve mücadele veteriner hekim denetiminde yapılmalıdır.

Kene (Dış parazit)

Zarar şekli: Deriye tutunan keneler kan emerek hayvanda kansızlık, halsizlik ve verim düşüklüğüne yol açar. Tutunma bölgelerinde kaşıntı, yara ve iltihaplanma görülebilir. Keneler ayrıca çeşitli hastalık etkenlerini taşıyabilir.

Koşul: Otlak ve çalılık alanlarda hayvana tutunan keneler, mevsimsel olarak özellikle ilkbahar-yaz aylarında yoğunlaşır.

Önlem: Mera ve barınak çevresi kontrol edilmeli, hayvanlar düzenli muayene edilmeli ve dış parazit mücadelesi veteriner hekim önerisiyle yürütülmelidir.

Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve parazitleri tanıma amacıyla anlatır; tedavi ve ilaç önerisi içermez. Hayvan hastalıklarında teşhis ve tedavi yalnızca veteriner hekim tarafından yapılır. Şap, bruselloz, kuş gribi, şarbon gibi ihbarı mecburi hastalıklardan şüphelenildiğinde derhal en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya veteriner hekime bildirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Koyun şap hastalığı belirtileri nelerdir?

Ağız içi, dudak, meme ve tırnak aralarında su dolu kabarcıklar ve yaralar görülür. Aşırı salya akıntısı, ağızda şapırtı, iştahsızlık ve topallık belirgindir. Hayvan yem yiyemez ve verim hızla düşer.

Koyun brusella (yavru atma) belirtileri nelerdir?

Gebe koyunlarda genellikle gebeliğin son döneminde yavru atma (abort) görülür. Döl yolundan akıntı, son atamama ve döl tutmama dikkat çeker. İnsana da bulaşabilen zoonoz bir hastalıktır.

Koyun koyun-keçi çiçeği belirtileri nelerdir?

Vücudun tüysüz bölgelerinde (dudak, göz çevresi, meme, bacak içleri) kırmızı lekeler ve kabarcıklar oluşur. Ateş, gözden-burundan akıntı, iştahsızlık ve halsizlik görülür. Genç hayvanlarda kayıplar yüksektir.

Koyun karaciğer kelebeği (i̇ç parazit) zararı nasıl anlaşılır?

Halsizlik, zayıflama, solgun (anemik) görünüm ve çene altında ödem (su toplanması) görülür. İştah azalır, gelişme geriler ve süt-et verimi düşer. Ağır vakalarda ölümle sonuçlanabilir.

Koyun mide-bağırsak kurtları (i̇ç parazit) zararı nasıl anlaşılır?

Kronik ishal, zayıflama, tüylerde matlaşma ve gelişme geriliği görülür. Anemi nedeniyle göz ve ağız mukozaları solgunlaşır, çene altında ödem olabilir. Kuzu ve toklularda büyüme belirgin şekilde yavaşlar.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (HAYGEM) - Koyun Yetiştiriciliği (bağlantı). Zirai mücadele için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).

Koyun üretimi ve ticareti Harman'da

Ücretsiz İlan Ver Koyun Yetiştiriciliği Tüm Koyun Bilgileri Tarım Araçları