Menü
Dipkazan, toprağın yüzeyini alt üst etmeden derinlere inerek yıllar içinde oluşmuş sıkışmış sert katmanı (pulluk tabanı) parçalayan, traktöre bağlanan güçlü bir toprak işleme aletidir. Halk arasında toprak altı patlatma olarak da bilinir. Sağlam çelik ayakları toprağa derinlemesine girerek geçirimsiz tabanı kırar, alt katmanları havalandırır ve suyun derine sızmasına yol açar. Modern kuru tarımda verimi doğrudan etkileyen temel aletlerden biridir.
Dipkazanın temel işlevi, uzun yıllar aynı derinlikte çalışan pulluk ve traktör trafiği nedeniyle oluşan sıkışmış sert tabakayı derinden gevşetmektir. Bu sert katman kırıldığında yağmur suyu yüzeyde göllenmek yerine alt katmanlara iner, toprak nemi korunur ve yüzey erozyonu azalır. Havalanan alt katmanda bitki kökleri daha derine, rahatça uzanır; bu da kök gelişimini ve besin alımını artırır. Drenajı iyileştirdiği, taban suyu akışını düzenlediği ve toprağın su tutma kapasitesini yükselttiği için özellikle sıkışmaya yatkın killi ve ağır topraklarda verim üzerinde belirgin katkı sağlar. Toprağı devirmeden çalıştığı için yüzeydeki bitki artıklarını gömmez ve organik örtüyü bozmaz.
Dipkazanlar ayak yapısına, ek donanıma ve hareket biçimine göre çeşitlere ayrılır. Sabit ayaklı (klasik) dipkazanlar en yaygın tiptir; kaz ayakları gövdeye sabit bağlıdır, sert ve taşlı arazilerde güçlü yapısıyla öne çıkar ve sadece traktörün çeki gücüyle çalışır. Titreşimli (vibrasyonlu) dipkazanlar ise ek olarak kuyruk milinden hareket alır; gövdenin ileri geri ve aşağı yukarı titreşimi sayesinde ağır killi ve çok sert topraklarda daha az güç harcayarak toprağı gevşetir, bu da kaynaklara göre yakıt tüketiminde ve çeki yükünde azalma sağlar. Ayak biçimine göre düz ayaklı ve eğri (parabolik) ayaklı modeller bulunur; parabolik ayaklar toprağa daha kolay dalar ve kaldırma etkisi daha yumuşaktır. Merdaneli dipkazanlarda ayakların arkasındaki merdane gevşetilen toprağı bastırıp düzeltir, tek geçişte hem gevşetme hem yüzey düzeltme yapar. Kombine modellerde ise ön veya arkaya tırmık, diskaro gibi ekipmanlar entegre edilerek birden çok iş tek geçişte tamamlanır. Ayak sayısı da arazi ve traktör gücüne göre tekli, ikili, üçlü ve daha fazla seçenekle değişir.
Dipkazan seçiminde ilk ölçüt traktörün güç ve ağırlığıdır; derin ve sert toprakta çalışacak alet yüksek çeki gücü ister, ayak sayısı traktör gücüyle uyumlu seçilmelidir. Toprak yapısı belirleyicidir: taşlı ve çok sert arazilerde sağlam sabit ayaklı ve emniyet mekanizmalı modeller, ağır killi topraklarda ise güç tasarrufu için titreşimli tipler öne çıkar. Ulaşılmak istenen çalışma derinliği ve ayaklar arası mesafe, kırılmak istenen sert tabakanın konumuna göre değerlendirilmelidir. Ayak ucu ve uç demirlerinin malzeme kalitesi, aşınmaya dayanıklılık açısından önemlidir; taşlı arazide taş emniyet (kopilya veya yaylı koruma) sistemi olması alete zarar gelmesini önler. Merdane, tırmık gibi ek donanım ihtiyacı, işletmenin tek geçişte kaç iş yapmak istediğine göre belirlenir. Fiyat; iş genişliğine, ayak sayısına, malzeme kalitesine, titreşimli olup olmamasına ve ek donanıma göre değişir, bu yüzden ihtiyaç doğru tanımlanmadan karar verilmemelidir.
Dipkazan traktörün üç nokta askı düzenine bağlanır ve ayaklar toprağa derinlemesine dalarak, üstteki katmanı devirip karıştırmadan alttaki sert tabanı kırar. Çalışma sırasında geçirimsiz tabaka parçalanırken üst toprak alt üst edilmediği için yüzeyde iri kesekler oluşmaz, bitki artıkları gömülmez ve yeni bir toprak işleme trafiği doğmaz. En verimli sonuç, toprak ne çok ıslak ne çok kuru, yani tavında olduğunda alınır; toprak fazla nemliyken çalışmak sert tabanı kırmak yerine sıkıştırabilir, aşırı kuruyken de güç ihtiyacını artırır. Genellikle hasat sonrası, sıkışmanın belirgin olduğu dönemde uygulanır. Alet toprağa yavaş ve düzgün bir hızla, ayaklar tam derinliğe inecek şekilde çekilir; ilk girişte derinlik kademeli ayarlanarak traktörün zorlanması önlenir. Çalışma her yıl aynı derinlikte tekrar edilmez, yeni bir taban tabakası oluşmasını engellemek için derinlik zaman zaman değiştirilir. Sabit ayaklı modeller yalnızca çeki gücüyle, titreşimli modeller ise kuyruk mili bağlanarak çalıştırılır.
Dipkazanın en çok yıpranan parçaları toprakla temas eden ayak uçları ve uç demirleridir; bunlar düzenli kontrol edilmeli, körelen veya aşınan uçlar zamanında değiştirilmelidir. Her kullanım sonrası ayaklara yapışan toprak ve bitki artıkları temizlenmeli, çelik yüzeylerin paslanmaması için gerektiğinde koruyucu yağ veya boya uygulanmalıdır. Bağlantı cıvataları, kopilyalar ve taş emniyet sistemi periyodik olarak sıkılık yönünden gözden geçirilmelidir. Titreşimli modellerde şanzıman ve hareket iletim organlarının yağ seviyesi ve mafsallar üretici talimatına göre kontrol edilip yağlanmalıdır. Dikkat edilmesi gereken en önemli nokta, toprağın nemli olduğu dönemde derin çalışmaktan kaçınmaktır; ıslak toprakta çalışmak hem sıkışmayı artırır hem de alete aşırı yük bindirir. Traktör gücünün üzerinde zorlama, ani manevralar ve taşlı arazide emniyetsiz çalışma alette eğilme ve kırılmaya yol açabilir. Alet uzun süre kullanılmayacaksa kuru ve üstü kapalı bir yerde, ayaklar yere değmeyecek şekilde saklanmalıdır.
İkisi de toprağı devirmeden işler ancak dipkazan çok daha derine iner ve asıl amacı pulluk tabanı denen sıkışmış sert katmanı kırmaktır; çizel ise daha sığ çalışır ve genelde yüzeye yakın gevşetme ile anız işleme için kullanılır. Dipkazan daha güçlü yapılı ve daha yüksek çeki gücü isteyen bir alettir.
Hayır, dipkazan her yıl gereken bir işlem değildir. Toprakta belirgin sıkışma ve sert taban oluştuğunda, genellikle birkaç yılda bir uygulanması yeterlidir. Ayrıca her seferinde aynı derinlikte çalışmak yeni bir taban tabakası oluşturabileceği için derinlik zaman zaman değiştirilmelidir.
Kesin bir rakam arazinin sertliğine, çalışma derinliğine ve ayak sayısına göre değişir. Genel kural, derin ve sert toprakta çalışan çok ayaklı dipkazanların yüksek çeki gücü ve ağır traktör istemesidir. Ayak sayısını traktör gücüne göre seçmek, hem işi düzgün yapmak hem de traktörü zorlamamak açısından önemlidir.
En iyi sonuç toprak tavında, yani ne çok ıslak ne çok kuru olduğunda alınır. Genellikle hasat sonrası, sıkışmanın belirgin olduğu dönem tercih edilir. Islak toprakta çalışmak sert tabanı kırmak yerine sıkıştırır, aşırı kuru toprakta ise güç ihtiyacı ve yakıt tüketimi artar.
Duruma göre değişir. Sabit ayaklı modeller taşlı ve çok sert arazide sağlam yapısıyla öne çıkar. Titreşimli modeller ağır killi ve sert topraklarda kuyruk milinden aldıkları hareketle daha az güç harcar ve kaynaklara göre yakıt ile çeki yükünü azaltır, ancak yapısı daha karmaşık olduğu için bakımı biraz daha fazladır.
Kaynak: T.C. Millî Eğitim Bakanlığı MEGEP - Toprak İşleme Alet ve Makineleri.
Harman üzerinde güncel dipkazan (toprak altı patlatma) ilanlarını inceleyin ya da kendi ekipmanınızı ücretsiz ilan verin.
Satılık Dipkazan (Toprak Altı Patlatma) Dipkazan (Toprak Altı Patlatma) Fiyatları Ücretsiz İlan VerZorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
