Kısa Cevap
Kısa gün soğan çeşitleri için en uygun tohum ekim zamanı 10 Eylül-10 Ekim tarihleri arasıdır; güney bölgelerde bu tarihlerin başlarına doğru ekim yapılır. Orta gün ve uzun gün çeşitlerinde ekim ilkbaharda yapılır. Tohum ekim derinliği 1 cm'yi geçmemelidir.
Toplam 250 ton yağlık zeytin satılıktır. Miktar verim durumuna göre artabilir. Yağ üretimine uygun, toplu alım yapacak zeytinyağı fabrikaları, tüccarlar ve işletmeler için uygundur.
Soğan (Allium cepa), ülkemizde geniş alanlarda yetiştirilen temel sebzelerden biridir. Bu rehber, resmi kaynağa dayanarak soğanın ekim zamanı, tohum miktarı, gübreleme, sulama ve hasat aşamalarını ele alır. Ayrıca üretimde sık karşılaşılan hastalık ve zararlıları belirtileriyle tanıtır.
Ekim zamanı ve tohum
Kısa gün soğan çeşitleri için en uygun tohum ekim zamanı 10 Eylül-10 Ekim tarihleri arasıdır; güney bölgelerde bu tarihlerin başlarına doğru ekim yapılır. Orta gün ve uzun gün çeşitlerinde ekim ilkbaharda yapılır. Tohum ekim derinliği 1 cm'yi geçmemelidir.
Doğrudan tohum ekiminde elle serpme yöntemiyle dekara 1-1.5 kg tohum gerekir; mibzer (tohum ekim makinası) kullanıldığında 350-500 g yeterli olur. Arpacık üretiminde dekara 2-3 kg tohum atılır. Daha az tohum kullanımı ve düzgün ekim için mibzer önerilir.
Gübreleme
Gübreleme toprak analizi sonucuna göre yapılmalıdır. Organik üretimde çiftlik gübresi ve yeşil gübreleme (örneğin bakla) ile toprak beslenir; aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır, çünkü fazla azot verimi artırsa da kaliteyi ve dayanıklılığı düşürür. Kaynakta dekara net azot ve fosfor (kg/da) değeri belirtilmemiştir.
Önemli: Bu hesaplayıcı resmi kaynaktaki genel tavsiye aralıklarını alanla çarpar. Kesin gübre dozu mutlaka toprak analizi sonucuna, çeşide ve bölge koşullarına göre belirlenmelidir. Azot ve fosfor değerleri saf besin (N, P2O5) cinsindendir; uygulanacak gübre ürünü miktarı içeriğe göre değişir. Kesin tavsiye için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışın.
Sulama ve hasat
Dengeli ve yeterli yağış (450-500 mm) alan yerlerde soğan sulanmadan da yetiştirilebilir; aksi halde en uygun yöntem damla sulamadır. Bölge koşullarına bağlı olarak 1-4 sulama yeterlidir. Baş olgunlaştırma döneminde sulama yapılmamalıdır. Yağmurlama sulamada zamanlama önemlidir; erken saatlerde sulama yaprakların çabuk kurumasını sağlayarak hastalık gelişimini önler.
Soğan yaprakları gelişimini tamamlayıp önce sararır, sonra boyun kısmı yumuşayarak yana yatar. Hasat zamanı, toprak üstü aksamının üçte ikisinin kuruması ve tarladaki bitkilerin yaklaşık yüzde 80'inin bu duruma gelmesiyle belirlenir. Genellikle Haziran-Eylül aylarında hasat edilen soğanlar tarlada 3-4 gün kurutulduktan sonra kapalı ortamda kurutmaya devam edilir.
Yaygın hastalık ve zararlılar
Hastalıklar
Soğan mildiyösü (Peronospora destructor): Yaprakların dip ve orta kısımlarında klorotik çukurlaşmalar oluşur; ortaları zamanla beyazlaşıp menekşe rengini alır ve üzeri mantar tabakasıyla kaplanır. Lekeler birleşerek yaprağı kurutur; soğan başında buruşma ve süngerleşmeye yol açar.
Soğan ve sarımsak pas hastalığı (Puccinia porri/allii): Yaprak ve gövdeler üzerinde 1-3 mm uzunluğunda turuncu üredial püstüller içinde küçük beyaz lekeler görülür. Şiddetli enfekte olan yapraklar sararır ve ölür; sezon sonunda koyu kahverengi teliosporlar oluşabilir.
Fusarium dip çürüklüğü (Fusarium oxysporum f.sp. cepae): Soğan yumru köklerini ve yumru diplerini enfekte ederek yumru çürümesine neden olur; yaprakta kuruma ve başta dip çürüklük belirtileri görülür. Tohumlarda çökerten yaparak fide çıkışını geciktirebilir.
Beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum): Hastalığa erken yakalanan bitkiler solar ve çöker; alt yapraklardan başlayarak sararma görülür. Sararmış bitkiler topraktan kolayca çıkar, yumrular beyaz fungal örtüyle kaplanır ve üzerinde küçük siyah sklerotlar oluşarak çürür.
Soğan boğaz çürüklüğü (Botrytis allii): Yumrunun sapa bağlandığı boğaz kısmında çürüme başlar ve iç katmanlara doğru ilerler. Çürüyen kısımlar üzerinde bol miktarda gri renkte spor kümesi oluşur; hastalanan soğanlar su kaybederek mumyalaşır.
Zararlılar
Soğan sineği (Delia antiqua): Larvalar baş ile sakın birleştiği yerden girerek başın içine doğru ilerler ve bitki dokusunda beslenir; taşıdığı bakterilerle çürümelere yol açar. Zarar gören bitkide gelişme durur, bitki sararır ve saktan tutulunca başın birleşim yerinden kopar.
Soğan-sak nematodu (Ditylenchus dipsaci): Soğan yaprakları şişmiş, eğrilmiş ve bükülmüş bir görünüm alır; bulaşık saklar şişkin, bodur ve kıvrılmıştır. Yapraklarda merdiven vari şekil bozukluğu görülür ve bulaşık soğanlar (yumrular) hasattan sonra çürür.
Tripsler (Tütün tripsi Thrips tabaci): Ergin ve nimfler bitkilerin yaprak ve saplarında özsu ile beslenir; beslendiği yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır. Ayrıca virüs hastalıklarını taşıyarak sağlıklı bitkilere bulaştırırlar.
Soğan psillidi (Bactericera tremblayi): Erginlerin ve özellikle larvaların yapraklarda beslenmesi sonucunda soğan yaprakları bükülür veya helezoni olarak kıvrılır. Taze tüketim amacıyla yetiştirilen soğanlarda yaprağın şeklini bozarak kaliteyi etkiler.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları yalnızca tanıtım amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle ve etiket talimatına uygun dozda yapılmalıdır. Teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Soğan Yetiştiriciliği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Soğan ne zaman ekilir veya dikilir?
Kısa gün soğan çeşitleri için en uygun tohum ekim zamanı 10 Eylül-10 Ekim tarihleri arasıdır; güney bölgelerde bu tarihlerin başlarına doğru ekim yapılır. Orta gün ve uzun gün çeşitlerinde ekim ilkbaharda yapılır. Tohum ekim derinliği 1 cm'yi geçmemelidir.
Soğan nasıl gübrelenir?
Gübreleme toprak analizi sonucuna göre yapılmalıdır. Organik üretimde çiftlik gübresi ve yeşil gübreleme (örneğin bakla) ile toprak beslenir; aşırı azotlu gübrelemeden kaçınılmalıdır, çünkü fazla azot verimi artırsa da kaliteyi ve dayanıklılığı düşürür. Kaynakta dekara net azot ve fosfor (kg/da) değeri belirtilmemiştir.
Soğan yetiştiriciliğinde sulama nasıl yapılır?
Dengeli ve yeterli yağış (450-500 mm) alan yerlerde soğan sulanmadan da yetiştirilebilir; aksi halde en uygun yöntem damla sulamadır. Bölge koşullarına bağlı olarak 1-4 sulama yeterlidir. Baş olgunlaştırma döneminde sulama yapılmamalıdır. Yağmurlama sulamada zamanlama önemlidir; erken saatlerde sulama yaprakların çabuk kurumasını sağlayarak hastalık gelişimini önler.
Soğan ne zaman hasat edilir?
Soğan yaprakları gelişimini tamamlayıp önce sararır, sonra boyun kısmı yumuşayarak yana yatar. Hasat zamanı, toprak üstü aksamının üçte ikisinin kuruması ve tarladaki bitkilerin yaklaşık yüzde 80'inin bu duruma gelmesiyle belirlenir. Genellikle Haziran-Eylül aylarında hasat edilen soğanlar tarlada 3-4 gün kurutulduktan sonra kapalı ortamda kurutmaya devam edilir.
Soğan yetiştiriciliğinde hangi hastalık ve zararlılar görülür?
Soğan yetiştiriciliğinde başlıca Soğan mildiyösü (Peronospora destructor), Soğan ve sarımsak pas hastalığı (Puccinia porri/allii), Fusarium dip çürüklüğü (Fusarium oxysporum f.sp. cepae), Beyaz çürüklük (Sclerotium cepivorum), Soğan boğaz çürüklüğü (Botrytis allii) görülebilir. Belirtiler ve mücadele için ruhsatlı ürün kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü (Yalova) - Organik Soğan Yetiştiriciliği (bağlantı). Hastalık ve zararlı mücadelesi için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Toplam 250 ton yağlık zeytin satılıktır. Miktar verim durumuna göre artabilir. Yağ üretimine uygun, toplu alım yapacak zeytinyağı fabrikaları, tüccarlar ve işletmeler için uygundur.
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
