Kısa Cevap
Ispanak ülkemizde genellikle sonbahar ve bazen ilkbahar olmak üzere yılda iki devrede yetiştirilir. Sonbahar yetiştiriciliğinde tohumlar Eylül-Ekim aylarında ekilir, hasat Kasım-Aralık aylarında yapılır. İlkbahar yetiştiriciliğinde ise ekim, bölgelere göre değişmekle birlikte Şubat, Mart, Nisan aylarında yapılır.
Toplam 250 ton yağlık zeytin satılıktır. Miktar verim durumuna göre artabilir. Yağ üretimine uygun, toplu alım yapacak zeytinyağı fabrikaları, tüccarlar ve işletmeler için uygundur.
Ispanak; serin iklimi seven, bileşimindeki mineral madde ve vitaminler sayesinde besin değeri yüksek, önemli bir kış sebzesidir. Bu rehber ıspanağın ekim zamanı, gübreleme, tohum miktarı, sulama ve hasat gibi yetiştiricilik adımlarını resmi tarım kaynaklarına dayanarak özetler. Ayrıca tarlada görülebilen başlıca hastalık ve zararlıları tanıtıcı belirtileriyle ele alır.
Ekim zamanı ve tohum
Ispanak ülkemizde genellikle sonbahar ve bazen ilkbahar olmak üzere yılda iki devrede yetiştirilir. Sonbahar yetiştiriciliğinde tohumlar Eylül-Ekim aylarında ekilir, hasat Kasım-Aralık aylarında yapılır. İlkbahar yetiştiriciliğinde ise ekim, bölgelere göre değişmekle birlikte Şubat, Mart, Nisan aylarında yapılır.
Çeşidin gelişme kuvveti ile sıra arası ve sıra üzeri mesafelerine göre dekara 1-2,5 kg arasında tohum hesap edilir. Doğrudan serpme ekimde dekara 1-1,5 kg, mibzerle ekimde (sıra arası 20-25 cm, sıra üzeri 3-5 cm) dekara 0,7-1 kg tohum kullanılır. Tohumlar 2-3 cm derinliğe ekilir.
Gübreleme
Tohum ekiminden birkaç ay önce dekara 1,5-3 ton yanmış çiftlik gübresi verilir. Toprak tahlil sonuçlarına göre dekara 20-30 kg azot, 10 kg fosfor ve 15-20 kg potas içeren ticari gübre uygulanır. Sonbahar ekiminde fosfor ve potasyumun tamamı ile azotun yarısı ekimden önce, azotun diğer yarısı hasattan en az bir ay önce verilir. Fazla azotlu gübreleme ıspanakların kıştan kolayca zarar görmesine yol açtığından aşırı gübrelemeden kaçınılmalıdır. Toprak asitliğini azaltmak için kireç gübrelemesi yapılabilir.
Önemli: Bu hesaplayıcı resmi kaynaktaki genel tavsiye aralıklarını alanla çarpar. Kesin gübre dozu mutlaka toprak analizi sonucuna, çeşide ve bölge koşullarına göre belirlenmelidir. Azot ve fosfor değerleri saf besin (N, P2O5) cinsindendir; uygulanacak gübre ürünü miktarı içeriğe göre değişir. Kesin tavsiye için İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışın.
Sulama ve hasat
Bitkinin gelişmesi için sulamanın düzenli yapılması gerekir; verilen su miktarı hava sıcaklığına göre ayarlanmalıdır. Susuz kalma yaprak uçlarında sararmaya neden olur. Buna karşılık aşırı sulama mantari hastalık riskini artırdığından sulama aralığı uzun tutulmalı, fazla su verilmemelidir.
Genel olarak tohum ekiminden 2-2,5 ay sonra hasada başlanır. Erken dönemde, bitkiler 15-18 cm boya ve 5-6 yaprağa ulaştığında hasat yapılabilir; istenirse yaprakların etlenmesi için bitki daha fazla bekletilir. Hasat el ve bıçakla, toprağın 2-3 cm derininden kesilerek yapılır. Yetiştirme, hasat şekli ve çeşide bağlı olarak dekara 1-2 ton verim alınabilir.
Yaygın hastalık ve zararlılar
Hastalıklar
Ispanak Mildiyösü (Peronospora farinosa f.sp. spinaciae): Yapraklarda önce pek belirgin olmayan, yağ damlası görünümünde renk açılmaları; ardından sınırları belli olmayan sararmalar görülür. Yaprağın alt yüzeyinde ve nadiren üst yüzeyinde gri-menekşe renginde mantari gelişme oluşur. Hastalık ilerledikçe sararmalar tüm yaprağı kaplayarak bitkinin ölümüne yol açar, yapraklarda kıvrılmalar gözlenebilir. Etmen 13-21 derecede ve nemli, ıslak koşullarda hızla gelişir.
Ispanak Yaprak Lekesi (Cladosporium variabile): Ispanak yapraklarında başlangıçta kuşgözü şeklinde çok sayıda leke oluşur; lekeler zamanla büyüyüp birleşerek tüm yaprak yüzeyine yayılır ve bitkiyi kurutur. Yaprakların alt yüzeyindeki lekeli kısımlarda koyu kahverengi küf tabakası gelişir. Kuru hava şartlarında lekeli yerlerin ortası yırtılır ve yaprak üzerinde delikler oluşur; yapraklarda menekşeden kahverengiye değişen renkler ve kıvrılmalar görülür. Genellikle kış aylarında yaşlı yaprakları etkiler.
Fidelerde Çökerten ve Kök Çürüklüğü: Hastalık fide devresinde görülür; fidelerin toprakla temas eden kök boğazından itibaren yattıkları, kök boğazının iplik gibi inceldiği ve esmerleştiği görülür. Hastalıklı fidelerin kökleri sağlam fideler gibi beyaz değil kahverengidir. Çıkış öncesi ve çıkış sonrası ölümlerle fidelikte ocaklar halinde boşluklar meydana gelir.
Zararlılar
Yaprak Bitleri (Aphis gossypii, Aphis fabae, Myzus persicae): Bitki özsuyunu emerek beslenirler; beslendikleri yapraklarda ve taze sürgünlerde kıvrılmalar ve şekil bozuklukları oluşur. Salgıladıkları tatlı madde yaprağı kaplar, üzerinde mantarlar gelişerek yaprak kararır. Yoğunluk arttığında gelişmede duraklama görülür, bitki ölebilir; ayrıca virüs hastalıklarını sağlıklı bitkilere taşırlar. Ispanak ve marul başta olmak üzere yaprağı yenen sebzelerde zarar yaparlar.
Tripsler (Tütün tripsi - Thrips tabaci, Çiçek tripsi - Frankliniella occidentalis): Ergin ve larvalar bitkinin yaprak, sap ve meyvelerinde bitki özsuyu ile beslenir. Beslendikleri yapraklar bir süre sonra beyazımsı veya gümüş rengini alır; kurak geçen yerlerde zarar daha da artar. Virüs hastalıklarını taşıyarak sağlıklı bitkilere bulaştırırlar. Ispanak da konukçuları arasındadır.
Pamuk Yaprakkurdu (Spodoptera littoralis): Polifag bir zararlıdır; larvalar çeşitli sebzelerin yaprak, çiçek ve meyvelerinde beslenir. Yaprakları yiyerek elek haline getirir, meyveleri delerek iç kısmına girer. Ispanak, marul, maydanoz, nane gibi yaprağı yenen sebzelerde beslendiği tespit edilmiştir.
Önemli uyarı: Bu sayfa hastalık ve zararlıları yalnızca tanıtım amacıyla anlatır; ilaç ve doz önerisi içermez. Kimyasal mücadele yalnızca ruhsatlı bitki koruma ürünleriyle ve etiket talimatına uygun dozda yapılmalıdır. Teşhis ve uygulama için en yakın İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne veya reçete yazmaya yetkili kişiye danışın.
Ispanak Yetiştiriciliği Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ispanak ne zaman ekilir veya dikilir?
Ispanak ülkemizde genellikle sonbahar ve bazen ilkbahar olmak üzere yılda iki devrede yetiştirilir. Sonbahar yetiştiriciliğinde tohumlar Eylül-Ekim aylarında ekilir, hasat Kasım-Aralık aylarında yapılır. İlkbahar yetiştiriciliğinde ise ekim, bölgelere göre değişmekle birlikte Şubat, Mart, Nisan aylarında yapılır.
Ispanak nasıl gübrelenir?
Tohum ekiminden birkaç ay önce dekara 1,5-3 ton yanmış çiftlik gübresi verilir. Toprak tahlil sonuçlarına göre dekara 20-30 kg azot, 10 kg fosfor ve 15-20 kg potas içeren ticari gübre uygulanır. Sonbahar ekiminde fosfor ve potasyumun tamamı ile azotun yarısı ekimden önce, azotun diğer yarısı hasattan en az bir ay önce verilir. Fazla azotlu gübreleme ıspanakların kıştan kolayca zarar görmesine yol açtığından aşırı gübrelemeden kaçınılmalıdır. Toprak asitliğini azaltmak için kireç gübrelemesi yapılabilir.
Ispanak yetiştiriciliğinde sulama nasıl yapılır?
Bitkinin gelişmesi için sulamanın düzenli yapılması gerekir; verilen su miktarı hava sıcaklığına göre ayarlanmalıdır. Susuz kalma yaprak uçlarında sararmaya neden olur. Buna karşılık aşırı sulama mantari hastalık riskini artırdığından sulama aralığı uzun tutulmalı, fazla su verilmemelidir.
Ispanak ne zaman hasat edilir?
Genel olarak tohum ekiminden 2-2,5 ay sonra hasada başlanır. Erken dönemde, bitkiler 15-18 cm boya ve 5-6 yaprağa ulaştığında hasat yapılabilir; istenirse yaprakların etlenmesi için bitki daha fazla bekletilir. Hasat el ve bıçakla, toprağın 2-3 cm derininden kesilerek yapılır. Yetiştirme, hasat şekli ve çeşide bağlı olarak dekara 1-2 ton verim alınabilir.
Ispanak yetiştiriciliğinde hangi hastalık ve zararlılar görülür?
Ispanak yetiştiriciliğinde başlıca Ispanak Mildiyösü (Peronospora farinosa f.sp. spinaciae), Ispanak Yaprak Lekesi (Cladosporium variabile), Fidelerde Çökerten ve Kök Çürüklüğü görülebilir. Belirtiler ve mücadele için ruhsatlı ürün kullanılmalı, İl/İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne danışılmalıdır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı - Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, Ispanak Yetiştiriciliği (Liflet No: S/4, 2018); hastalık ve zararlı belirtileri Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü, Yaprağı Yenen Sebzelerde Zararlı Organizmalarla Mücadele (Çiftçi Eğitim Serisi-23, Ankara 2022). (bağlantı). Hastalık ve zararlı mücadelesi için TAGEM Zirai Mücadele Teknik Talimatları (TAGEM Yayınlar).
Toplam 250 ton yağlık zeytin satılıktır. Miktar verim durumuna göre artabilir. Yağ üretimine uygun, toplu alım yapacak zeytinyağı fabrikaları, tüccarlar ve işletmeler için uygundur.
Deneyimini iyileştirmek için çerez kullanıyoruz. Zorunlu olmayanlar yalnızca onayınla çalışır. Detay: Çerez Aydınlatma Metni.
Çerez Tercihleri
Zorunlu olmayan çerezler onay vermediğiniz durumlarda kullanılmaz. Kategorileri açıp tercihinizi belirleyebilir, yurt dışı aktarımına ayrıca onay verebilirsiniz. Çerez Aydınlatma Metni
+ Kesinlikle Gerekli (Zorunlu) ÇerezlerHer Zaman Aktif
Oturum, güvenlik ve dil tercihi gibi sitenin çalışması için gereklidir. Devre dışı bırakılamaz.
+ İşlevsel Çerezler
Önceki ziyaret ve seçimlerinize dayanarak (örn. son aramalar, favori filtreler) daha kişisel bir deneyim sunar; üçüncü taraf tedarikçiler tarafından yerleştirilebilir.
Yurt Dışı Aktarım İzniAçık rıza metni kapsamında onay vermek için imleci kaydırın.
+ Performans ve Analitik Çerezleri
İnternet Sitesi ziyaret ve trafiğini takip ve analiz etmemizi sağlar; hangi alanların sık ya da seyrek ziyaret edildiğini görüp trafiği optimize ederiz.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Google)Açık rızanızı vermeniz halinde, Google Analytics çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz raporlama amacıyla yurt dışında yerleşik Google LLC'ye aktarılabilecektir.
+ Kişiselleştirilmiş Reklam ve Pazarlama Çerezleri
Görüntüleme geçmişinize ve ziyaretçi profilinize uygun olarak, sitede veya site harici mecralarda kişiselleştirilmiş ürün ve hizmet tanıtımı yapmak için kullanılır.
Yurt Dışı Aktarım İzni (Facebook)Açık rızanızı vermeniz halinde, Facebook Pixel çerezleriyle işlenen kişisel verileriniz kişiselleştirilmiş reklam sunumu amacıyla yurt dışında yerleşik Meta Inc.'e aktarılabilecektir.
